දේශපාලන හිතවත්කම් මත සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමේ විවේචන මැද, ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය ඉවත් කළ යුතුද යන ප්‍රශ්නය යළිත් කරළියට පැමිණ තිබේ. එහෙත් එම බලය ඉවත් කිරීමෙන් පමණක් නීතියේ සාධාරණත්වය තහවුරු කළ හැකිද? අවභාවිතය වැළැක්වීමත්, සැබෑ සහනයක් අවශ්‍ය රැඳවියන්ට සාධාරණ අවස්ථාවක් ලබාදීමත් අතර සමතුලිතතාවක් ඇති කළ හැක්කේ කෙසේද?
ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා කරමින් සිටින බව කෘෂිකර්ම, පශු සම්පත් හා ඉඩම් අමාත්‍ය කේ.ඩී. ලාල් කාන්ත මහතා ප්‍රකාශ කිරීමත් සමඟ මෙම ප්‍රශ්නය පිළිබඳව නැවතත් අවධානය යොමුවී තිබේ. ජනාධිපති සමාව ඇතැම් අවස්ථාවලදී තමන්ට හිතවත් පුද්ගලයන් නිදහස් කරගැනීම සඳහා භාවිත වන බවට ඔහු මතු කරන විවේචනය, ශ්‍රී ලංකාවේ විධායක බලතල සහ නීතියේ සමානාත්මතාව පිළිබඳ පුළුල් සංවාදයක කොටසකි.
මෙහිදී අප විමසා බැලිය යුත්තේ ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය අවශ්‍යද නැද්ද යන්න පමණක් නොවේ. එම බලය භාවිත වන ආකාරය, තීරණ ගැනීමේදී අනුගමනය කරන ක්‍රමවේදය, එය අධීක්ෂණය කිරීමේ හැකියාව සහ දේශපාලන බලපෑම්වලින් තොරව සහනයක් ලැබිය යුතු පුද්ගලයන්ට එම අවස්ථාව ලබාදිය හැකිද යන්න ද මෙහිදී වැදගත් වේ.
ජනාධිපති සමාවට ව්‍යවස්ථාවෙන් ලැබී ඇති බලය
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි වගන්තිය මඟින් ජනාධිපතිවරයාට වරදකරුවන්ට සමාව ලබාදීම, දඬුවම් ක්‍රියාත්මක කිරීම කල්දැමීම, දඬුවමක් වෙනත් අඩු දඬුවමකින් ආදේශ කිරීම සහ දඬුවම සම්පූර්ණයෙන් හෝ කොටසක් අඩු කිරීම සඳහා බලය ලබාදී තිබේ.
මෙවැනි බලයක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක පැවතීමේ අරමුණ වන්නේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියෙන් පසුව වුවද, විශේෂිත අවස්ථාවලදී මානුෂීය කරුණු සහ යුක්තියේ අවශ්‍යතා සලකා බලා සහනයක් ලබාදීමට ඉඩ සැලසීමයි.
එහෙත් ජනාධිපතිවරයාට එම බලය හිමිව තිබීමෙන් එය ඕනෑම ආකාරයකින් භාවිත කළ හැකි බවක් අදහස් නොවේ. විශේෂයෙන්ම අපරාධයකට වරදකරු වූ පුද්ගලයකුට සමාව ලබාදීමේදී වින්දිතයන්ට සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලට සිදුවූ හානිය, අධිකරණ තීන්දුවේ පදනම සහ සමාව ලබාදීමට ඉදිරිපත් කරන හේතු පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළ යුතුය.
අවභාවිතය පිළිබඳ විවේචනවලට හේතු වූ සිදුවීම්
ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රබල විවේචන එල්ල වූ අවස්ථා කිහිපයක් පසුගිය වසරවල වාර්තා විය.
සුනිල් රත්නායක – 2020
මිරුසුවිල්හිදී සිවිල් වැසියන් අටදෙනකු ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වී, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ද වරදකරු බව තහවුරු කළ හිටපු හමුදා සැරයන්වරයකු වූ සුනිල් රත්නායකට ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ජනාධිපතිවරයා සමාව ලබා දුන්නේය. ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව එම තීරණය දැඩිව ප්‍රශ්න කළේය.
දුමින්ද සිල්වා – 2021
භාරත ලක්ෂ්මන් ප්‍රේමචන්ද්‍ර ඝාතන නඩුවේදී වරදකරු වී මරණ දඬුවම නියම වී සිටි දුමින්ද සිල්වාට ජනාධිපති සමාව ලබා දෙන ලදී. 2024 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය එම සමාව නීතිවිරෝධී හා බලරහිත බව තීරණය කළේ අදාළ නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටිය නිසි ලෙස අනුගමනය කර නොතිබූ බැවිනි.
ගලගොඩඅත්තේ ඥානසාර හිමි – 2019
අධිකරණයට අපහාස කිරීම සම්බන්ධයෙන් සිරදඬුවම් විඳිමින් සිටි ඥානසාර හිමියන්ට මෛත්‍රීපාල සිරිසේන ජනාධිපතිවරයා සමාව ලබා දුන්නේය. එම තීරණය අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය හා නීතියේ සමානාත්මතාව පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කරමින් අධිකරණය ඉදිරියේ අභියෝගයට ලක් විය.
ජූඩ් ශ්‍රමන්ත ජයමහ – 2019
රෝයල් පාක් ඝාතන නඩුවේ වරදකරුට ද මෛත්‍රීපාල සිරිසේන ජනාධිපතිවරයා සමාව ලබා දුන්නේය. එම තීරණය ද අධිකරණය හමුවේ අභියෝගයට ලක් විය.
2020 වසරේදී මිරුසුවිල් ඝාතන නඩුවේදී පුද්ගලයන් අටදෙනකු ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මඟින් ද වරදකරු බව තහවුරු කර තිබූ හිටපු හමුදා සැරයන් සුනිල් රත්නායකට එවකට ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සමාව ලබා දුන්නේය.
මෙම තීරණය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව දැඩි කනස්සල්ල පළ කළේය. මරණ දඬුවමට තමන් විරුද්ධ වුවද, එවැනි බරපතළ අපරාධයකට වරදකරු වූ පුද්ගලයකුගේ දඬුවම දීර්ඝකාලීන සිරදඬුවමකට අඩු කිරීම වැනි විකල්පයක් සලකා බැලිය හැකිව තිබූ බව කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දුන්නේය.
2021 වසරේදී දුමින්ද සිල්වාට ලබාදුන් ජනාධිපති සමාව ද තවත් ප්‍රබල උදාහරණයකි. භාරත ලක්ෂ්මන් ප්‍රේමචන්ද්‍ර ඝාතන නඩුවේදී වරදකරු වූ ඔහුට ලබාදුන් සමාව 2024 වසරේදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් නීතිවිරෝධී හා බලරහිත බව තීරණය කරන ලදී. එම නඩුවේදී සමාව ලබාදීමේ ක්‍රියාවලිය සහ අනුගමනය කළ යුතු නීතිමය පියවර පිළිබඳව අධිකරණය විමසා බැලීය.
මෙවැනි සිදුවීම් මඟින් පැහැදිලි වන්නේ ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය දේශපාලනික හෝ වෙනත් පෞද්ගලික අරමුණු සඳහා භාවිත වන බවට සමාජයේ සැකයක් ඇති වූ විට, එය හුදෙක් ජනාධිපතිවරයාගේ අභිමතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොව, නීතියේ ආධිපත්‍යය පිළිබඳ ගැටලුවක් බවට ද පත්වන බවයි.
එහෙත් මෙහිදී එක් වැදගත් කරුණක් ද අවධාරණය කළ යුතුය. ජනාධිපති සමාව ලබාදුන් සෑම අවස්ථාවක්ම අවභාවිතයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය. ඒ වෙනුවට එක් එක් තීරණය ගත් හේතු, අනුගමනය කළ ක්‍රියාපටිපාටිය සහ අදාළ පුද්ගලයාගේ තත්ත්වය අනුව එය විමසා බැලිය යුතුය.
සමාව ලැබිය යුතු රැඳවියන් ගැන කවුරුන් කතා කරන්නේද?
ජනාධිපති සමාව පිළිබඳ සාකච්ඡාව දේශපාලනඥයන්ට හෝ ප්‍රසිද්ධ නඩුවලට සීමා නොවිය යුතුය. බන්ධනාගාරවල සිටින දහස් සංඛ්‍යාත රැඳවියන්ගේ තත්ත්වය ද එහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
බරපතළ රෝගවලින් පෙළෙන වයස්ගත රැඳවියන්, දීර්ඝ කාලයක් සිරදඬුවම් විඳ ඇති සහ පුනරුත්ථාපනය වී සිටින පුද්ගලයන්, සුළු වැරදි සම්බන්ධයෙන් අසමානුපාතික දඬුවම්වලට මුහුණ දී ඇති පුද්ගලයන් සහ විශේෂ මානුෂීය තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙන රැඳවියන් සම්බන්ධයෙන් සහන ලබාදීමේ අවශ්‍යතාව මතු විය හැකිය.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ එවැනි සියලු දෙනා නිදහස් කළ යුතු බව නොවේ. වරදේ බරපතළකම, වින්දිතයන්ගේ අයිතිවාසිකම්, සමාජ ආරක්ෂාව, රැඳවියාගේ හැසිරීම සහ පුනරුත්ථාපන ප්‍රගතිය වැනි කරුණු සලකා බලා තීරණ ගත යුතුය.
එහෙත් සහනයක් ලැබිය යුතු රැඳවියකුට තමන්ගේ නඩුව සලකා බැලීමට අවස්ථාවක් නොමැති නම් හෝ එවැනි අවස්ථාවක් ලබාගැනීමට දේශපාලන හිතවත්කමක් අවශ්‍ය නම්, එය ද බරපතළ අසාධාරණයකි.
සමාව ලබාදීමේ බලය ඉවත් කිරීම ගැන සාකච්ඡා කරන විට මෙම පැත්ත නොසලකා හැරිය නොහැකිය. බලවත් පුද්ගලයන්ට පමණක් සහන ලැබෙන ක්‍රමයක් පවතින්නේ නම් එය වෙනස් කළ යුතුය. නමුත් ඒ වෙනුවට කිසිදු විශේෂ තත්ත්වයක් සලකා බැලිය නොහැකි ක්‍රමයක් ඇති කිරීමෙන් ද සාධාරණත්වය සහතික නොවේ.
ජනාධිපති සමාවට අදාළ ක්‍රමවේදයක් සකස් කිරීමේ අවශ්‍යතාව
ජනාධිපති සමාව ලබාදීම සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ක්‍රමානුකූල, සාධාරණ සහ විනිවිද පෙනෙන ක්‍රමවේදයක් සකස් කිරීමේ අවශ්‍යතාව රජය ද පිළිගෙන ඇති බව 2026 ජූලි මාසයේ වාර්තා මඟින් පෙනී යයි.
විශ්‍රාමික ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු එස්. තුරෙයිරාජා මහතාගේ සභාපතිත්වයෙන් පත් කළ කමිටුවක් විසින් ජනාධිපති සමාව ලබාදීමේ ක්‍රියාවලිය සම්බන්ධයෙන් සකස් කළ වාර්තාවක් අධිකරණ හා ජාතික ඒකාබද්ධතා අමාත්‍යාංශයට භාරදී තිබේ. එම කමිටුවේ අරමුණ වූයේ පවතින නීතිමය සහ පරිපාලනමය ක්‍රමවේද අධ්‍යයනය කර, සමාව ලබාදීම වඩාත් විධිමත් හා විනිවිද පෙනෙන ක්‍රියාවලියක් බවට පත්කිරීම සඳහා නිර්දේශ ඉදිරිපත් කිරීමයි.
මෙම පියවර වැදගත් වන්නේ ජනාධිපති සමාව ලබාදීමේ බලය සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීමකින් තොරව ද එහි ඇති දුර්වලතා නිවැරදි කිරීමේ හැකියාවක් පවතින බැවිනි.
ඒ සඳහා,
-
සමාව සලකා බැලිය හැකි අවස්ථා පිළිබඳ පැහැදිලි නිර්ණායක සකස් කිරීම;
-
ස්වාධීන විශේෂඥ කමිටුවක නිර්දේශ ලබාගැනීම;
-
තීරණ ගැනීමේදී සලකා බැලූ කරුණු ලේඛනගත කිරීම;
-
වින්දිතයන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ අදහස්වලට නිසි අවධානය යොමු කිරීම;
-
නීතිවිරෝධී හෝ අත්තනෝමතික තීරණ අධිකරණය හමුවේ අභියෝගයට ලක්කිරීමේ හැකියාව ආරක්ෂා කිරීම;
-
සෑම රැඳවියකුටම තමන්ගේ තත්ත්වය සලකා බලන ලෙස ඉල්ලීමට සාධාරණ අවස්ථාවක් සැලසීම
වැනි ක්‍රියාමාර්ග වැදගත් වේ.
විශේෂයෙන්ම, සමාව ලබාදීමේ තීරණයකට දේශපාලන හිතවත්කමක් හෝ බලවත් පුද්ගලයකුගේ මැදිහත්වීමක් අවශ්‍ය නොවන බව ජනතාවට විශ්වාස කළ හැකි ක්‍රමවේදයක් ගොඩනැඟීම අත්‍යවශ්‍යය.
බලය ඉවත් කිරීමෙන් සියලු ගැටලු විසඳෙයිද?
ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය ඉවත් කිරීමෙන් ජනාධිපතිවරයාට එම බලය සෘජුව භාවිත කිරීමට ඇති අවස්ථාව අවසන් කළ හැකිය. එහෙත් එමඟින් බන්ධනාගාර පද්ධතිය තුළ පවතින සියලු අසාධාරණතා විසඳෙන්නේ නැත.
නඩු විභාග ප්‍රමාද වීම, ඇප ලබාගැනීමේ දුෂ්කරතා, බන්ධනාගාර තදබදය, පුනරුත්ථාපන පහසුකම්වල අඩුපාඩු සහ දඬුවම් සමාලෝචනය කිරීමේ ක්‍රමවේදවල සීමා වැනි ගැටලු ද විසඳිය යුතුය.
එසේම, ජනාධිපති සමාව ඉවත් කරන්නේ නම් සැබෑ ලෙසම විශේෂ සහනයක් අවශ්‍ය රැඳවියන් සඳහා විකල්ප ක්‍රමවේදයක් ද හඳුන්වාදිය යුතුය. එසේ නොවුණහොත් දේශපාලන අවභාවිතය වැළැක්වීමේ උත්සාහය තුළම මානුෂීය සහන ලබාදීමේ අවස්ථා ද අහිමි විය හැකිය.
එබැවින් බලය ඉවත් කිරීම සහ බලය වගවීමට යටත් කිරීම යන විකල්ප දෙකේම ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳව පුළුල් සමාජ හා නීතිමය සංවාදයක් අවශ්‍ය වේ.
නීතිය සැමට එකසේ ක්‍රියාත්මක විය යුතුය
ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය පිළිබඳ අවසන් තීරණය කුමක් වුවත්, එහි මූලික අරමුණ විය යුත්තේ නීතියේ සමානාත්මතාව සහ යුක්තිය තහවුරු කිරීමයි.
දේශපාලන බලය හෝ පෞද්ගලික සම්බන්ධතා ඇති පුද්ගලයන්ට පමණක් විශේෂ සහන ලැබෙන ක්‍රමයක් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට හානි කරයි. එසේම, සුවිශේෂී මානුෂීය තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙන රැඳවියන්ට සාධාරණ සහනයක් ලබාගැනීමට කිසිදු මාර්ගයක් නොමැති වීම ද යුක්තියේ අරමුණට නොගැළපේ.
එබැවින් මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුත්තේ ජනාධිපතිවරයා සතු බලය පවත්වාගෙන යාම හෝ ඉවත් කිරීම යන සීමිත විකල්ප දෙකකට පමණක් නොවේ. එම බලය භාවිත කිරීමේදී විනිවිදභාවය, වගවීම, ස්වාධීන නිර්දේශ සහ අධිකරණ පරීක්ෂාව තහවුරු කරන්නේ කෙසේද යන්න ද විමසා බැලිය යුතුය.
ජනාධිපති සමාව දීමේ බලය දේශපාලන හිතවතුන්ට ලබාදෙන වරප්‍රසාදයක් නොවිය යුතුය. එය පවතින්නේ නම්, එය සැබෑ සහනයක් අවශ්‍ය පුද්ගලයන්ට සාධාරණව ප්‍රවේශ විය හැකි, පැහැදිලි නිර්ණායක සහිත, විනිවිද පෙනෙන සහ වගවීමට යටත් ක්‍රමයක් විය යුතුය.
අවසානයේ වැදගත් වන්නේ වරදකරුවන් නිදහස් කිරීම හෝ සිරගතව තැබීම පිළිබඳ දේශපාලන තීරණයක් ගැනීම පමණක් නොවේ. නීතිය සැමට එකසේ ක්‍රියාත්මක වන අතරම, යුක්තිය ඉටු කිරීමේදී සිදුවිය හැකි අසාධාරණතා නිවැරදි කිරීමට ද අවස්ථාවක් ඇති සමාජයක් ගොඩනැඟීමයි.