PTA, ICCPR පනත, අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 54 වගන්තිය සහ දැන් යෝජිත PSTA හා සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත (POCA) සම්බන්ධයෙන් මතුවන විවාදය හුදෙක් නීති පිළිබඳ විවාදයක් නොවේ. එය නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන පොලිසිය කෙරෙහි ජනතාවට ඇති විශ්වාසය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ අලුත් නීතියක් හඳුන්වා දෙන සෑම අවස්ථාවකදීම සමාජය තුළ මතුවන ප්‍රධානතම ප්‍රශ්නයක් වන්නේ එම නීතියෙන් ජනතාවට ලැබෙන ආරක්ෂාව කුමක්ද යන්න පමණක් නොවේ. එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට බලය ලැබෙන පොලිසිය හෝ වෙනත් රාජ්‍ය ආයතන එම බලය කෙසේ භාවිත කරනු ඇත්ද යන්නයි.
ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA), සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුති පනත (ICCPR Act), අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ විවිධ විධිවිධාන සහ වෙනත් නීති යටතේ සිදුවූ අත්අඩංගුවට ගැනීම් හා විමර්ශන පිළිබඳ අත්දැකීම් දෙස බලන විට ජනතාව තුළ මෙවැනි සැකයක් ඇතිවීම පුදුමයට කරුණක් නොවේ.
අද වන විට PTA පනත වෙනුවට හඳුන්වාදීමට යෝජිත රාජ්‍යය ත්‍රස්තවාදයෙන් ආරක්ෂා කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත (Protection of the State from Terrorism Bill – PSTA) සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත (Prevention of Organised Crimes Bill – POCB) සම්බන්ධයෙන් ද විරෝධතා සහ විවේචන මතුවී තිබේ.
මෙම විරෝධතා තුළින් මතුවන එක් පොදු ප්‍රශ්නයක් වන්නේ අලුතින් නීති හඳුන්වා දීමෙන් අපේක්ෂා කරන අරමුණු සාක්ෂාත් කරගැනීමට හැකිවේද යන්නට වඩා, එම නීති යටතේ පොලිසියට ලැබෙන බලතල අයුතු ලෙස භාවිත නොකරනු ඇතැයි විශ්වාස කළ හැකිද යන්නයි.
නීතියේ වරදද? නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරයේ වරදද?
නීතියක් යනු සමාජය පාලනය කිරීමට, අපරාධ වැළැක්වීමට සහ පුරවැසියාගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමට නිර්මාණය කරන මෙවලමකි. එහෙත් එම මෙවලම ක්‍රියාත්මක කරන පුද්ගලයාගේ අභිමතය, ආයතනික සංස්කෘතිය සහ වගවීමේ ක්‍රමවේදය මත එහි ප්‍රතිඵලය වෙනස් විය හැකිය.
අපරාධයක් සිදුකළ පුද්ගලයෙකු නීතිය ඉදිරියට ගෙන ඒම සඳහා පොලිසියට බලතල අවශ්‍යය. ත්‍රස්තවාදය, මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම, සංවිධානාත්මක අපරාධ සහ දූෂණය වැනි බරපතළ අපරාධ මර්දනය කිරීමට විශේෂ විමර්ශන ක්‍රමවේද අවශ්‍ය විය හැකිය.
එහෙත් එම අවශ්‍යතාව පෙන්වා දෙමින් පුරවැසියාගේ නිදහස සීමා කළ හැකි අසීමිත බලතල ලබාදීම සාධාරණීකරණය කළ නොහැකිය.
මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ නීතියක් තිබීම සහ එය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය අතර ඇති වෙනසයි.
නීතිය යටතේ බලයක් තිබීම සහ එම බලය සාධාරණ හේතු නොමැතිව පුද්ගලයෙකුට එරෙහිව භාවිත කිරීම එකම කාරණයක් නොවේ. නීතියෙන් අවසර දී ඇති බලයක් වුවද එය අත්තනෝමතිකව භාවිත කළහොත් එය මූලික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ බරපතළ ගැටලුවක් බවට පත්වේ.
ICCPR පනත: ජාතික ආරක්ෂාව වෙනුවෙන්ද, විවේචන මර්දනය කිරීම වෙනුවෙන්ද?
ICCPR පනතේ 3 වගන්තිය යටතේ සිදු වූ අත්අඩංගුවට ගැනීම් සම්බන්ධයෙන් පසුගිය කාලයේ විවිධ විවේචන මතුවිය.
ICCPR පනතේ 3(1) වගන්තියේ අරමුණ වන්නේ ජාතික, වාර්ගික හෝ ආගමික වෛරය ප්‍රවර්ධනය කරමින් වෙනස්කම් කිරීම, සතුරුකම හෝ ප්‍රචණ්ඩත්වය ඇති කිරීමට උසිගැන්වීම අපරාධයක් බවට පත් කිරීමයි.
එහෙත් මෙම වගන්තිය ඕනෑම ආගමික අපහාසයක්, විවේචනයක් හෝ සංවේදී ප්‍රකාශයක් අපරාධයක් බවට පත් කරන සාමාන්‍ය වගන්තියක් නොවේ.
2024 මැයි මාසයේ ත්‍රිකුණාමලයේ මුතූර් ප්‍රදේශයේ චෙන්නයූර් භුවනේශ්වරී අම්මාන් කෝවිලේ පැවති අනුස්මරණ වැඩසටහනකදී කංජි බෙදාදීම සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයන් සිව්දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් අනතුරුව ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව මේ පිළිබඳව මැදිහත් විය.
කොමිෂන් සභාව පෙන්වා දුන්නේ සාමකාමී අනුස්මරණ ක්‍රියාවක් සහ ආහාර බෙදාදීමක් ICCPR පනතේ 3 වගන්තිය යටතේ උසිගැන්වීමක් ලෙස සැලකිය නොහැකි බවයි.
2025 මැයි මාසයේදී ද උතුරු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල අනුස්මරණ වැඩසටහන් සම්බන්ධයෙන් ICCPR පනත සහ අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 106(1) වගන්තිය භාවිත කිරීම පිළිබඳව මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව පොලිස්පතිවරයාගේ අවධානය යොමු කළේය.
මෙවැනි සිදුවීම්වලින් මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ නීතියේ අරමුණ කුමක්ද යන්න පමණක් නොවේ. එහි අර්ථය තීරණය කරමින් පුරවැසියෙකුගේ නිදහස සීමා කිරීමට උත්සාහ කරන පොලිස් නිලධාරියාගේ ක්‍රියාකලාපය පරීක්ෂා කරන්නේ කවුද යන්නයි.
අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 54 වගන්තිය..
පොලිස් බලය සහ නීතිය අවභාවිත කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 54 වගන්තිය ද විශේෂ අවධානයට ලක්විය යුතුය.
මෙහිදී 54 වගන්තියේ නීතිමය අර්ථය නිවැරදිව හඳුනාගැනීම වැදගත්ය. එම වගන්තියෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් නියම කරන්නේ අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් ක්‍රියාත්මක කරන පුද්ගලයා, අත්අඩංගුවට ගත් තැනැත්තා අනවශ්‍ය ප්‍රමාදයකින් තොරව අදාළ අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළ යුතු බවයි.
එනම්, වරෙන්තුවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් පසු අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයාගේ නිදහස සහ අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීම සහතික කිරීම සඳහා මෙම වගන්තිය වැදගත් වේ.
නමුත් නීතියෙන් සහතික කර ඇති මෙම ආරක්ෂාව ප්‍රායෝගිකව නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවන්නේ නම් සිදුවන්නේ කුමක්ද?
අත්අඩංගුවට ගැනීම් සඳහා නීතිමය පදනමක් නොමැතිවීම, වරෙන්තුවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී නීතිමය සීමාවන් නොසලකා හැරීම හෝ අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමේදී අනවශ්‍ය ප්‍රමාදයන් ඇති කිරීම වැනි චෝදනා මතුවන්නේ නම් ඒවා හුදෙක් වගන්තියක ගැටලුවක් නොව, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වගවීම පිළිබඳ ගැටලුවකි.
මෙහිදී තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ වරෙන්තුවක් නොමැතිව අත්අඩංගුවට ගැනීමේ පොලිස් බලය ප්‍රධාන වශයෙන් අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ 32 වගන්තිය යටතේ දක්වා තිබීමයි. එම වගන්තිය යටතේ සාධාරණ පැමිණිල්ලක්, විශ්වසනීය තොරතුරක් හෝ සාධාරණ සැකයක් වැනි නීතිමය පදනම් අවශ්‍ය වේ.
ඒ අනුව, 32 වගන්තිය යටතේ අත්අඩංගුවට ගැනීමේ බලය භාවිත කිරීමේදී හෝ 54 වගන්තිය යටතේ වරෙන්තුවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී නීතියෙන් නියම කර ඇති සීමාවන් සහ ආරක්ෂණ නොසලකා හැරීමක් සිදුවන්නේ නම් එය පුරවැසියාගේ නිදහසට සෘජුව බලපායි.
නීතියක් මගින් පුරවැසියාට ලබාදී ඇති ආරක්ෂාවම ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන විසින් නොසලකා හරින තත්ත්වයකදී තවත් නීති හඳුන්වාදීමෙන් පමණක් මෙම ගැටලුව විසඳිය හැකිද?
මෑතකදී 54 වගන්තිය අවභාවිතා වූ අවාසනාවන්ත සිදුවීමක් අලලා සැකසු වාර්තාමය චිත්‍රපටය!..
PTA: ත්‍රස්තවාදය මර්දනය කිරීමේ නීතියක් පුද්ගල නිදහසට තර්ජනයක් වූ විට
ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට ඇත්තේ දිගු හා අමිහිරි අත්දැකීමකි.
1979 දී තාවකාලික නීතියක් ලෙස හඳුන්වා දී 1982 දී ස්ථිර කරන ලද මෙම පනත යටතේ වරෙන්තුවක් නොමැතිව අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ දීර්ඝ කාලයක් රඳවා තැබීම් සඳහා අවස්ථාව සැලසුණි.
විවිධ කාලවලදී එය අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම්, වධහිංසා, බලහත්කාරයෙන් පාපොච්චාරණ ලබාගැනීම් සහ සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය අහිමිවීම් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ.
2018 දී හියුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය නිකුත් කළ ‘Locked Up Without Evidence’ වාර්තාව මගින් PTA යටතේ අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයන්ගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වල අත්දැකීම් ලේඛනගත කර තිබිණි.
මෙහි වැදගත්ම පාඩම වන්නේ ත්‍රස්තවාදය වැනි බරපතළ අපරාධ මර්දනය කිරීමේ අරමුණක් ඇති නීතියක් වුවද එය ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය අනුව සාමාන්‍ය පුරවැසියාගේ නිදහසට තර්ජනයක් විය හැකි බවයි.
නීතියක් නිර්මාණය කිරීමේදී එහි අරමුණ යහපත් වීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එය වැරදි ලෙස භාවිත කළහොත් සිදුවිය හැකි හානිය වැළැක්වීම සඳහා ප්‍රමාණවත් ආරක්ෂණ තිබිය යුතුය.
PSTA: PTA වෙනුවට තවත් බලතල සහිත නීතියක්ද?
PTA පනත වෙනුවට නව නීතියක් හඳුන්වාදීම පිළිබඳ සාකච්ඡාව තුළ වඩාත් වැදගත් වන්නේ යෝජිත නීතියෙන් පැරණි නීතියේ ගැටලු සැබවින්ම ඉවත් කර තිබේද යන්නයි.
2026 ඔක්තෝබර් 6 වැනිදා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ Protection of the State from Terrorism Bill සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන විවිධ විවේචන ඉදිරිපත් කර තිබේ.
ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුළුල් අර්ථ දැක්වීම, අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ රඳවා තැබීම් සඳහා ලබාදෙන බලතල, ප්‍රමාණවත් අධිකරණ අධීක්ෂණයක් නොමැතිවීම සහ ප්‍රකාශනයේ නිදහසට ඇති විය හැකි බලපෑම් ඒ අතර ප්‍රධාන වේ.
PTA පනතේ අඩුපාඩු වෙනත් නමකින් යළි හඳුන්වා දීමෙන් පමණක් නීති ප්‍රතිසංස්කරණයක් සිදු නොවේ.
නීතියේ නම වෙනස් වුවද බලතලවල ස්වභාවය, අත්අඩංගුවට ගැනීමේ ක්‍රමවේදය, රඳවා තැබීමේ කාලසීමාව සහ අධිකරණ අධීක්ෂණයේ ප්‍රමාණය වෙනස් නොවන්නේ නම් පුරවැසියාගේ බිය පහව යන්නේ නැත.
Prevention of Organised Crimes Bill: සංවිධානාත්මක අපරාධ මර්දනයට නව නීතියක් අවශ්‍යද?
මෙම සංවාදය තවත් පුළුල් කරන්නේ 2026 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ගැසට් කර පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළ Prevention of Organised Crimes Bill හෙවත් සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පතයි.
සංවිධානාත්මක අපරාධ මර්දනය කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳ විවාදයක් නැත. මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම, මිනිස් ජාවාරම, සංවිධානාත්මක ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ විශාල පරිමාණයේ අපරාධ ජාල මර්දනය කිරීම සඳහා රජයකට කාර්යක්ෂම නීතිමය ක්‍රමවේද අවශ්‍ය වේ.
එහෙත් මෙම පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් මතුවූ විරෝධතා එහි අරමුණට පමණක් එරෙහි ඒවා නොවේ. එහි අන්තර්ගත බලතල සහ ඒවා අවභාවිත විය හැකි ආකාරය පිළිබඳ බිය එම විරෝධතාවල මූලික පදනම වී තිබේ.
2026 ඔක්තෝබර් 8 වැනිදා Centre for Policy Alternatives (CPA) සංවිධානය නිකුත් කළ ප්‍රකාශයකින් පෙන්වා දුන්නේ මෙම පනත් කෙටුම්පතේ අර්ථ දැක්වීම් ඉතා පුළුල් හා අපැහැදිලි බවත්, සාමාන්‍ය අපරාධ නීතිය යටතේ පවතින ආරක්ෂණ දුර්වල කරන බවත්ය.
PSTA පිළිබඳ CPA විවේචනය: Centre for Policy Alternatives – 2026
විශේෂයෙන්ම පුද්ගලයන් තිදෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි පිරිසක් සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායමක් ලෙස සැලකීමේ නිර්ණායක සහ පුද්ගලයෙකු එවැනි කණ්ඩායමකට අයත්ද යන්න තීරණය කිරීමේදී ඔහුගේ ඇඳුම් විලාසිතා, පච්ච, අත් සංඥා, සම්බන්ධතා සහ ගැවසෙන ස්ථාන වැනි කරුණු සැලකිල්ලට ගැනීමට යෝජනා කර තිබීම විශේෂ අවධානයට ලක්විය.
මෙවැනි නිර්ණායක භාවිත කිරීමේදී සැබෑ අපරාධ ක්‍රියාවකට සම්බන්ධ බවට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති පුද්ගලයන් පවා සැකයට භාජනය වීමේ අවදානමක් පවතී.
තවත් බරපතළ කරුණක් වන්නේ මෙම පනත් කෙටුම්පත යටතේ සැකකරුවන් රඳවා තැබීම සඳහා යෝජනා කර ඇති බලතලයි. මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකු වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර පැය 72ක් දක්වා පොලිස් භාරයේ තැබීම, ඉන් අනතුරුව විධායක නිලධාරියෙකුගේ රඳවා තැබීමේ නියෝග මත දීර්ඝ කාලයක් රඳවා තැබීම සහ ඇප ලබාගැනීමේ අවස්ථා සීමා කිරීම වැනි විධිවිධාන සම්බන්ධයෙන් විවේචන එල්ල වී තිබේ.
එසේම, සහකාර පොලිස් අධිකාරී හෝ ඊට ඉහළ නිලධාරියෙකු ඉදිරියේ ලබාදෙන පාපොච්චාරණ සාක්ෂි ලෙස පිළිගැනීමට යෝජනා කර තිබීම ද බරපතළ ප්‍රශ්නයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ පොලිස් අත්අඩංගුවේදී වධහිංසා සහ බලහත්කාරයෙන් පාපොච්චාරණ ලබාගැනීම් පිළිබඳ අත්දැකීම් පවතින පසුබිමක මෙවැනි විධිවිධාන පිළිබඳ සැකයක් ඇතිවීම සාධාරණය.
2026 ඔක්තෝබර් 21 වැනිදා ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව ද මෙම පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ අධීක්ෂණය, පාපොච්චාරණ සාක්ෂි ලෙස පිළිගැනීම, අපරාධවල පුළුල් අර්ථ දැක්වීම් සහ ඇප ලබාදීමේ බලතල සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ගැටලු මතු කළේය. පනත් කෙටුම්පත ඉවත් කර පුළුල් සංශෝධනයකට ලක් කරන ලෙස ද කොමිෂන් සභාව නිර්දේශ කළේය.
මෙහිදී විමසිය යුත්තේ සංවිධානාත්මක අපරාධ මර්දනයට නීතියක් අවශ්‍යද යන්න පමණක් නොවේ. එම නීතිය යටතේ සාමාන්‍ය පුරවැසියෙකු සංවිධානාත්මක අපරාධකරුවෙකු ලෙස වැරදි ලෙස හඳුනාගනු ලැබුවහොත් ඔහුට ඇති ආරක්ෂාව කුමක්ද යන්නයි.
PSTA නව පනත් කෙටුම්පත පිළිබඳ විවේචන: Human Rights Watch – October 2026
පොලිසිය අවභාවිතා කරන නිසා නීති අකුලාගත යුතුද?
පොලිසිය යම් නීතියක් වැරදි ලෙස භාවිත කරන බවට උදාහරණ තිබෙන නිසා එම නීතිය අහෝසි කළ යුතුය යන නිගමනයට පමණක් පැමිණීම ප්‍රමාණවත් නොවේ.
එසේම, නීතිය අවභාවිත වීමේ අවදානමක් තිබුණත් එය අපරාධ මර්දනයට අවශ්‍ය බැවින් කිසිදු වෙනසක් නොකර පවත්වාගෙන යා යුතුය යන අදහස ද සාධාරණ නොවේ.
අප විමසිය යුත්තේ නීතියකින් අපේක්ෂා කරන අරමුණ සාක්ෂාත් කරගැනීමට එහි පවතින බලතල අත්‍යවශ්‍යද, එම බලතල අසීමිතද, ඒවාට විකල්ප තිබේද සහ අයුතු ලෙස භාවිත කළහොත් එයට වගකිව යුතු නිලධාරීන්ට එරෙහිව ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට ප්‍රමාණවත් ක්‍රමවේද තිබේද යන්නයි.
ඇතැම් නීතිවල මූලික ව්‍යුහයම පුද්ගල නිදහසට අහිතකර විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවල නීතිය අහෝසි කිරීම හෝ මූලික සංශෝධනයකට ලක් කිරීම අවශ්‍ය විය හැකිය. තවත් අවස්ථාවල නීතියේ අරමුණ සාධාරණ වුවත් එය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී පවතින දුර්වලතා නිවැරදි කළ යුතුය.
එබැවින් නීතියක් අකුලාගැනීම හෝ පවත්වාගෙන යාම යන දෙකෙන් එකක් පමණක් තෝරාගැනීම විසඳුම නොවේ. නීතියේ අන්තර්ගතය සහ එය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතනයේ හැසිරීම යන දෙකම වෙන වෙනම පරීක්ෂා කළ යුතුය.
පොලිසියේ ප්‍රතිසංස්කරණයකින් තොරව නව නීති හඳුන්වාදීමේ අර්ථයක් තිබේද?
ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් දිගුකාලීනව පවතින ගැටලුවක් වන්නේ පොලිස් ආයතනයේ වෘත්තීය ස්වාධීනත්වය, විමර්ශනවල ගුණාත්මකභාවය, දේශපාලන බලපෑම් සහ නිලධාරීන්ගේ වගවීමයි.
අපරාධයක් පිළිබඳ විමර්ශනයක් සිදු කිරීමේදී සාක්ෂි මත පදනම් වූ ක්‍රියාකාරීත්වයක් වෙනුවට සැකය, පූර්ව නිගමන හෝ බාහිර බලපෑම් මත පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීම සිදුවන්නේ නම් නීතියේ බලතල තවදුරටත් පුළුල් කිරීමෙන් එම මූලික ගැටලුව විසඳෙන්නේ නැත.
එබැවින් නව නීති හඳුන්වාදීමට සමගාමීව පහත ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කළ යුතුය.
- පොලිස් වගවීම: නීති විරෝධී අත්අඩංගුවට ගැනීම්, අත්තනෝමතික රඳවා තැබීම් සහ බලය අයුතු ලෙස භාවිත කිරීම සම්බන්ධයෙන් ස්වාධීන පරීක්ෂණ සහ විනය ක්‍රියාමාර්ග තහවුරු කිරීම.
- අධිකරණ අධීක්ෂණය: පුද්ගල නිදහස සීමා කරන රඳවා තැබීම්, සෝදිසි කිරීම් සහ වෙනත් බලතල සඳහා කඩිනම් හා ඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණයක් ඇති කිරීම.
- පැහැදිලි නීතිමය නිර්ණායක: අත්අඩංගුවට ගැනීමක් හෝ විමර්ශනයක් ආරම්භ කිරීමට අවශ්‍ය සාධාරණ සැකය, සාක්ෂි සහ නීතිමය පදනම පැහැදිලිව නිර්වචනය කිරීම.
- මූලික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පුහුණුව: නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන සෑම නිලධාරියෙකුටම මානව හිමිකම්, සාධාරණ විමර්ශන ක්‍රමවේද සහ බලය සීමා කිරීම පිළිබඳ ප්‍රායෝගික පුහුණුව ලබාදීම.
- විනිවිදභාවය: අත්අඩංගුවට ගැනීම්, රඳවා තැබීම් සහ නඩු පැවරීම් පිළිබඳ දත්ත ප්‍රසිද්ධ කිරීම සහ ඒවා ස්වාධීනව නිරීක්ෂණය කිරීම.
- වින්දිතයන්ට සහන සැලසීම: නීතිය අවභාවිත කිරීමෙන් හානි සිදුවූ පුද්ගලයන්ට කඩිනම් වන්දි, නීතිමය සහාය සහ ඵලදායී පිළියම් ලබාගැනීමේ හැකියාව තහවුරු කිරීම.
පොලිසිය අවභාවිතා නොකරන්නේ කුමක්ද?
නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේ අත්දැකීම් දෙස බලන විට තවත් වැදගත් ප්‍රශ්නයක් මතුවේ.
PTA පනත අවභාවිත වූ බවට චෝදනා තිබේ. ICCPR පනතේ 3 වගන්තිය වැරදි ලෙස යොදාගත් අවස්ථා පිළිබඳ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව පවා මැදිහත් වී තිබේ. අපරාධ නඩු විධාන සංග්‍රහයේ විධිවිධාන ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී ද නීතියේ සීමාවන් සහ පුරවැසියාගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ගැටලු මතුවී තිබේ.
එසේ නම්, අලුතින් PSTA සහ Prevention of Organised Crimes Bill වැනි නීති හඳුන්වාදීමේදී ජනතාව තුළ ඇතිවන බිය නොසලකා හැරිය හැකිද?
පොලිසිය අවභාවිතා නොකරන නීතියක් තිබේද යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරක් ලබාදිය යුත්තේ තවත් නීතියක් හඳුන්වාදීමෙන් නොව, නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන පිළිබඳ ජනතා විශ්වාසය ගොඩනැගීමෙනි.
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක නීතියේ බලය පවතින්නේ එය පුරවැසියාට එරෙහිව භාවිත කළ හැකි නිසා නොව, පුරවැසියාගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරමින් සියලු දෙනාට එකසේ ක්‍රියාත්මක වන නිසාය.
එබැවින් PSTA සහ Prevention of Organised Crimes Bill සම්බන්ධයෙන් මතුවන විරෝධතා හුදෙක් නව නීතිවලට එරෙහි විරෝධතා ලෙස පමණක් කියවා ගැනීම වැරදිය. ඒවා තුළ පවතින්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන කෙරෙහි ජනතාව තුළ ගොඩනැගී ඇති විශ්වාසය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි.
පොලිසිය නීතිය අවභාවිතා කරන්නේ නම් විසඳුම නීතියේ නම වෙනස් කිරීම පමණක් නොවේ. පොලිසියට ලබාදෙන බලය සීමා කිරීමත්, එම බලය භාවිත කරන ආකාරය නිරීක්ෂණය කිරීමත්, වැරදි ලෙස බලය භාවිත කරන නිලධාරීන් වගවීමට යටත් කිරීමත් අත්‍යවශ්‍යය.
අලුත් නීතියක් ගෙන ඒමට පෙර අප විමසිය යුත්තේ එම නීතියෙන් පොලිසියට තවත් බලයක් ලැබෙනවාද යන්න පමණක් නොවේ. එම බලය වැරදි ලෙස භාවිත කළහොත් සාමාන්‍ය පුරවැසියා ආරක්ෂා කරන්නේ කවුද යන්නයි.
අවසානයේ ප්‍රශ්නය වන්නේ නීති අඩු කිරීමද, වැඩි කිරීමද යන්න නොවේ. ප්‍රශ්නය වන්නේ නීතියට ඉහළින් කිසිවෙකුත් නොසිටින, බලය අයුතු ලෙස භාවිත කළ කිසිවෙකුටත් වගවීමෙන් මිදී සිටීමට නොහැකි, පුරවැසියාගේ නිදහස සහ ආරක්ෂාව එකසේ සුරක්ෂිත වන නීතියේ ආධිපත්‍යයක් ගොඩනැගීමයි.