2002 අංක 24 දරන සුබසාධක ප්‍රතිලාභ පනතේ 11 වන වගන්තියට අනුව, අස්වැසුම සුබසාධක ප්‍රතිලාභ යෝජනා ක්‍රමයේ තොරතුරු යාවත්කාලීන කිරීමෙන් පසු සුදුසුකම් ලැබූවන්ගේ නව නාම ලේඛනය ප්‍රසිද්ධ කිරීම සහ ඒ සම්බන්ධයෙන් අභියාචනා හා විරෝධතා කැඳවීම සුබසාධක ප්‍රතිලාභ මණ්ඩලය (www.wbb.gov.lk) විසින් නිල වශයෙන් ආරම්භ කර තිබේ. 2025.12.15 දිනැති අංක 2497/03 දරන රජයේ ගැසට් නිවේදනය මත පදනම්ව සිදු කෙරෙන මෙම ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීම, මෙරට සමාජ ආරක්ෂණ ජාලය වඩාත් ඉලක්කගත හා කාර්යක්ෂම කිරීමේ තීරණාත්මක පියවරකි.
රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්‍යස්ථානය (Right to Life Human Rights Centre / Aithiya.lk) විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද “අස්වැසුම ඇස්වැසුමක් ද? ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ආරක්ෂණ ජාල පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විශ්ලේෂණයක් සහ ඉදිරි මාවත” පර්යේෂණ කෘතිය පෙන්වා දෙන පරිදි, සමාජ ආරක්ෂණය යනු හුදු පුණ්‍යාධාරයක් නොව මානව ගරුත්වය හා බැඳුණු මූලික මානව අයිතිවාසිකමකි. එක්සත් ජාතීන්ගේ තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක (1 වන සහ 10 වන ඉලක්ක) සමඟ පෙළගැසෙමින්, ප්‍රතිලාභීන් නිවැරදිව ඉලක්ක කර ගැනීම, ඵලදායී ලෙස දිළිඳුකම පිටුදැකීම සහ පවතින යැපුම් සංස්කෘතිය වෙනස් කර ආර්ථික සවිබල ගැන්වීමක් ඇති කිරීම යන එම අධ්‍යයනයේ මූලික දැක්ම ඔස්සේ අස්වැසුම වත්මන් ප්‍රවණතා විමසා බැලීම කාලෝචිතය.
නව ගැසට් නිවේදනය සහ ප්‍රතිලාභීන් නිසි ලෙස ඉලක්ක කිරීම
2025.12.15 දිනැති අංක 2497/03 දරන රජයේ ගැසට් නිවේදනයට අනුව, අස්වැසුම ප්‍රතිලාභ යෝජනා ක්‍රමය යටතේ මින් ඉදිරියට මුදල් ගෙවීම් සිදු කරනු ලබන්නේ සමාජයේ වැඩිම ආර්ථික රැකවරණය අවශ්‍ය වන ‘අන්ත දිළිඳු’ සහ ‘දිළිඳු’ යන කාණ්ඩ දෙක සඳහා පමණි.
ඒ අනුව තොරතුරු යථාවත් කිරීමෙන් පසු නිකුත් කළ පළමු ලේඛනය යටතේ සමස්තයක් වශයෙන් පවුල් 991,800ක් ප්‍රතිලාභ සඳහා සුදුසුකම් ලබා ඇත. එහිදී මාසිකව රුපියල් 17,500ක දීමනාව හිමිවන ‘අන්ත දිළිඳු’ කාණ්ඩය සඳහා ප්‍රතිලාභීන් 363,142ක් ද, මාසිකව රුපියල් 10,000ක දීමනාව හිමිවන ‘දිළිඳු’ කාණ්ඩය සඳහා ප්‍රතිලාභීන් 628,658ක් ද තෝරාගෙන තිබේ. මීට අමතරව, තොරතුරු යථාවත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියෙන් අනතුරුව එළඹෙන දෙසැම්බර් මාසයේදී ප්‍රසිද්ධ කිරීමට නියමිත දෙවන නාම ලේඛනය සඳහා පවුල් 740,127ක් පමණක් තෝරා ගැනීමට නියමිත බව සුබසාධක ප්‍රතිලාභ මණ්ඩලය සඳහන් කරයි.
රයිට් ටු ලයිෆ් පර්යේෂණ වාර්තාවේ මූලික උද්දේශනය වන්නේ ද සීමිත රාජ්‍ය සම්පත් නුසුදුස්සන් අතර බෙදී යාම වළක්වා, සැබෑ ලෙසම අවශ්‍යතා සහිත දිළිඳු ජනතාව වෙත ඒවා නිවැරදිව ඉලක්ක කළ යුතු බවයි. අතීතයේ ක්‍රියාත්මක වූ සමෘද්ධි වැඩසටහන යටතේ මූල්‍ය ප්‍රදාන ලැබූ පවුල් මිලියන 1.7න් ජාතික දරිද්‍රතා රේඛාවට අනුව සැබැවින්ම දුප්පතුන් වූයේ 40%ක් පමණක් වූ අතර, රටේ දුප්පත්ම ජනගහන දහයෙන් පංගුවෙන් 31%කට පමණක් සහනාධාර ලැබෙද්දී ධනවත්ම දහයෙන් පංගුවෙන් 4%කට ද සමෘද්ධිය හිමි වී තිබිණි. එමෙන්ම සමෘද්ධි අරමුදල්වලින් 25%ක්ම ආයතනික නඩත්තුව සහ නිලධාරීන්ගේ වැටුප් සඳහා වැය වූ අතර, දේශපාලනික තේරීම් මත 2019 වසරේදී පමණක් අලුතින් පවුල් ලක්ෂ හතරකට ආසන්න පිරිසක් (1,384,021 සිට 1,784,082 දක්වා) ඊට ඇතුළත් කර තිබුණි.
එවැනි දේශපාලනීකරණයන් සහ අකාර්යක්ෂමතාවන් මඟහරවා ගැනීම සඳහා ලෝක බැංකුවේ සහාය ඇතිව සුබසාධක ප්‍රතිලාභ මණ්ඩලය විසින් සුබසාධක ප්‍රතිලාභ තොරතුරු පද්ධතිය (WBIB / IWMS) නමැති මධ්‍යගත ඩිජිටල් දත්ත ගබඩාව හඳුන්වා දෙන ලදී. ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව සකස් කළ ප්‍රශ්නාවලියක් මගින් අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍යය, ආර්ථික මට්ටම, දේපළ/වත්කම්, නිවාස තත්ත්වය සහ පවුලේ ජන විකාශනය යන බහු-මාන නිර්ණායක හයක් ඔස්සේ ප්‍රතිලාභීන් තෝරා ගැනීමත්, උද්ධමනය හා ජීවන වියදමට සරිලන පරිදි ‘අන්ත දිළිඳු’ සහ ‘දිළිඳු’ කාණ්ඩවල මාසික දීමනා රුපියල් 17,500 සහ 10,000 දක්වා ඉහළ නැංවීමත් රයිට් ටු ලයිෆ් වාර්තාවේ නිර්දේශ හා මැනවින් ගැළපේ.
රයිට් ටු ලයිෆ් සමීක්ෂණයේ මූලික සොයාගැනීම් සහ තොරතුරු යාවත්කාලීන කිරීමේ පසුබිම
ආර්ථික අර්බුදය හමුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ දරිද්‍රතාව 2021 වසරේ පැවති 13.1% සිට 2022දී 25.6% දක්වා (ලෝක බැංකු දත්ත) සහ 2023 වන විට 31%ක් හෙවත් මිලියන 7ක ජනතාවක් දක්වා (LIRNEasia දත්ත) ඉහළ ගියේය. මෙරට දුප්පතුන්ගෙන් 80%ක් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල වාසය කරන අතර, වතුකරයේ ජනගහනයෙන් හරි අඩකට වැඩි පිරිසක් දරිද්‍රතා රේඛාවෙන් පහළ ජීවත් වෙති. මෙම සන්දර්භය තුළ රයිට් ටු ලයිෆ් මානව හිමිකම් මධ්‍යස්ථානය විසින් දිස්ත්‍රික්ක 17ක, ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස 74ක ප්‍රතිලාභීන් 1,092ක නියැදියක් ඇසුරෙන් සිදු කළ පර්යේෂණයෙන් වැදගත් කරුණු රැසක් අනාවරණය විය:
ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් 70.4%කගේ මාසික ආදායම රුපියල් 10,000ත් 20,000ත් අතර වන අතර, 58.1%ක් දෛනික වැටුප් මතත්, 20.7%ක් ස්වයං රැකියා මතත් යැපෙති.
නියැදියෙන් 32.1%ක් තමන්ගේම ඉඩමක වාසය කළ ද, 20.4%ක් රජයේ බලපත්‍ර ඉඩම්වලත්, 11.3%ක් වලංගු ලියකියවිලි නොමැති ඉඩම්වලත් ජීවත් වෙති.
සමීක්ෂණයට ලක් වූ නිවාසවලින් 42.4%කම පවුල් එකකට වඩා ජීවත් වන බැවින්, ප්‍රතිලාභ හිමිවන්නේ ‘පවුල්’ පදනමින් ද නැතහොත් ‘ගෘහ’ පදනමින් ද යන්න පිළිබඳව මුල් අදියරේදී ව්‍යාකූලත්වයක් පැවතිණි.
නියැදියෙන් 86%කට බැංකු ගිණුමක් පැවතිය ද ඉතුරුම් තිබුණේ 30.6%කට පමණක් වන අතර, ඉන් 85.1%කගේම ඉතුරුම් රුපියල් 10,000 හෝ ඊට අඩු විය.
නියැදියෙන් 83.7%ක් අස්වැසුම සඳහා අයදුම් කර තිබූ අතර, 9.1%ක් අයදුම් කර නොතිබුණි; තවත් 7.2%ක් වැඩසටහන පිළිබඳව දැන සිටියේ නැත.
මුල් අදියරේදී ජාතික හැඳුනුම්පත් හෝ නිසි බැංකු ගිණුම් නොමැති වීම නිසා ප්‍රතිලාභීන් 156,261කට මුදල් ගෙවීමේ ප්‍රමාදයන් මතු වුවද, මූලික තැන්පතුවලින් තොරව සහ හැඳුනුම්පත ඉදිරිපත් කිරීමට මාස හයක සහන කාලයක් ලබා දෙමින් රාජ්‍ය බැංකු හරහා ගිණුම් විවෘත කිරීමට රජය ගත් පියවර හේතුවෙන් දිළිඳු ප්‍රජාව විධිමත් බැංකුකරණයට අන්තර්ග්‍රහණය කිරීම සාර්ථක විය.
එමෙන්ම, අස්වැසුම පළමු අදියරේදී අභියාචනා 1,028,885ක් සහ විරෝධතා 134,540ක් ඉදිරිපත් වීමෙන් මූලික තේරීම් ක්‍රියාවලියේ පැවති ඇතුළත් කිරීමේ හා බැහැර කිරීමේ දෝෂ පෙන්නුම් කෙරිණි. සුබසාධක ප්‍රතිලාභ පනතේ 21 සහ 22 වගන්තිවල දඬුවම් හා මූල්‍ය වගකීම් පිළිබඳ විධිවිධානවලට එරෙහිව ග්‍රාම නිලධාරීන් සහ සමෘද්ධි සංවර්ධන නිලධාරීන් වර්ජනයක නිරත වීම නිසා, තාවකාලික සංගණන නිලධාරීන් සහ ජංගම යෙදවුමක් (App) මගින් මුල් සංගණනය සිදු කිරීමට සිදු විය. එමගින් දේශපාලන අතපෙවීම් ඉවත් වුවද, තාවකාලික නිලධාරීන්ට ගම පිළිබඳ පැවති අවබෝධය මදිකම, සන්නිවේදන හා ඩිජිටල් සාක්ෂරතා ගැටලු සහ දෙමළ බස කතා කරන ප්‍රදේශවල පැවති භාෂා බාධක හේතුවෙන් සිදු වූ අඩුපාඩු නිවැරදි කර ගැනීමට වත්මන් තොරතුරු යාවත්කාලීන කිරීම සහ නව අභියාචනා ක්‍රියාවලිය මගින් අවස්ථාව සැලසේ.
නව නාම ලේඛනය පරීක්ෂා කිරීම සහ අභියාචනා / විරෝධතා ඉදිරිපත් කිරීමේ නිල ක්‍රමවේදය
වත්මන් සුදුසුකම්ලාභීන්ගේ නාම ලේඛනය මේ වන විට දිවයිනේ සියලුම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලවල, ග්‍රාම නිලධාරී කාර්යාලවල දැන්වීම් පුවරුවල සහ සුබසාධක ප්‍රතිලාභ මණ්ඩලයේ http://www.wbb.gov.lk නිල වෙබ් අඩවියේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. මෙම ලේඛනය සම්බන්ධයෙන් අභියාචනා හෝ විරෝධතා පවතින්නේ නම්, ඔක්තෝබර් 29 දින සිට නොවැම්බර් මස 11 වන දින දක්වා ඒ සඳහා ඉදිරිපත් වීමට මහජනතාවට අවස්ථාව ලබා දී තිබේ.
අභියාචනා සහ විරෝධතා සඳහා හිමිකම: ප්‍රදර්ශනය කර ඇති ලේඛනයට අනුව සුදුසුකම් ලබා නොමැති හෝ අඩු ප්‍රතිලාභ කාණ්ඩය පිළිබඳව සෑහීමකට පත් නොවන පවුල්/තැනැත්තන්ට අභියාචනා කළ හැකි අතර, නුසුදුස්සන් ලේඛනයට ඇතුළත්ව ඇත්නම් ලිඛිත සාක්ෂි සහිතව ඕනෑම අයෙකුට විරෝධතා ගොනු කළ හැකිය.
මාර්ගගතව (Online) යොමු කිරීම: https://app.wbb.gov.lk වෙබ් අඩවිය හරහා සෘජුවම හෝ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ සුබසාධක ප්‍රතිලාභ ඒකකයේ නිලධාරීන්ගේ සහාය ඇතිව හෝ ප්‍රදේශයේ සන්නිවේදන මධ්‍යස්ථාන (Communication Centers) මගින් අභියාචනා සහ විරෝධතා ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
අයදුම්පත් මගින් භාර දීම: https://app.wbb.gov.lkවෙබ් අඩවියෙන් බාගත කරගත් හෝ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයෙන්, ග්‍රාම නිලධාරීගෙන් හෝ වසම්භාර අස්වැසුම විෂය නිලධාරීගෙන් ලබාගත් අයදුම්පතක් පුරවා ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ තොරතුරු ඒකකයට භාර දිය යුතුය.
අනිවාර්ය පෝරම: අභියාචනා ඉදිරිපත් කිරීමේදී මූලික අයදුම්පතට අමතරව A සහ B පෝරම ද, විරෝධතා ගොනු කිරීමේදී මූලික අයදුම්පතට අමතරව C පෝරමය ද අනිවාර්යයෙන්ම සම්පූර්ණ කළ යුතුය.
විශේෂ කොන්දේසි: එක් අයෙකුට ඉදිරිපත් කළ හැක්කේ එක් අභියාචනයක් පමණි. විරෝධතා නිර්ණාමිකව වුවද ගොනු කළ හැකි අතර, අභියාචනාකරුවන් තම ලිපිනය, දුරකථන අංකය (හෝ පවුලේ අයෙකුගේ දුරකථන අංකය) සහ අත්සන යෙදීම අනිවාර්ය වේ.
භාර නොගන්නා ක්‍රම: කොළඹ 07, ධර්මපාල මාවතේ, අංක 191 දරන ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මධ්‍යස්ථානයේ පිහිටි සුබසාධක ප්‍රතිලාභ මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන කාර්යාලයට තැපැල් මගින්, විද්‍යුත් තැපෑලෙන් (E-mail) හෝ පැමිණ භාරදෙන අභියාචනා සහ විරෝධතා භාර ගනු නොලැබේ.
යැපුම් සංස්කෘතියෙන් ඔබ්බට: තිරසාර සමාජ ආරක්ෂණයක් උදෙසා ඉදිරි මාවත
රයිට් ටු ලයිෆ් පර්යේෂණ වාර්තාව අවධාරණය කරන ප්‍රධානතම සත්‍යය වන්නේ හුදු මූල්‍ය ආධාර ලබා දීමෙන් පමණක් දිළිඳුකම පිටුදැකිය නොහැකි බවයි. සමීක්ෂණයට එක් වූ ප්‍රතිලාභීන්ගෙන් 23.2%ක් වසර 10කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ රජයේ සහනාධාර ලබමින් සිටින අතර, සහනාධාර ලැබුවද තම ජීවන තත්ත්වයෙහි එතරම් ප්‍රගතියක් නොමැති බව 29.2%ක් ද, කිසිදු ප්‍රගතියක් නොමැති බව 28.9%ක් ද ප්‍රකාශ කර ඇත (සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් වාර්තා කළේ 2.1%ක් පමණි). එමෙන්ම අස්වැසුම දීමනාව අහිමි වේ යැයි පවතින බිය නිසා ඇතැම් කාන්තා ක්ෂුද්‍ර ව්‍යවසායිකාවන් තම ව්‍යාපාර දියුණු කර ගැනීමට තරගාවලි හරහා හිමිවන රුපියල් ලක්ෂ 4ක වැනි ත්‍යාග මුදල් පවා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට පෙළඹී ඇති බවත්, දිගුකාලීන සහනාධාර මත යැපීමෙන් වැඩ කළ හැකි වයසේ පිරිස් ශ්‍රම වෙළඳපොළෙන් ඈත් වීමේ අවදානමක් පවතින බවත් පර්යේෂණයෙන් හෙළි වී තිබේ.
මෙම යැපුම් චක්‍රය බිඳ දමා අස්වැසුම සැබෑ ‘අස්වැසුමක්’ බවට පත් කිරීම සඳහා රයිට් ටු ලයිෆ් අධ්‍යයනය පහත උපායමාර්ගික ප්‍රතිසංස්කරණ නිර්දේශ කරයි:
ආර්ථික සවිබල ගැන්වීම සහ රැකියා උත්පාදනය: මූල්‍ය ආධාරවලට සමාන්තරව වෘත්තීය හා නිපුණතා පුහුණුව, කෘෂිකාර්මික හා ස්වයං රැකියා සඳහා පොලී රහිත හෝ අඩු පොලී ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ණය, ව්‍යවසායකත්ව උපදේශනය සහ ඉන්දියාවේ ග්‍රාමීය රැකියා සහතික කිරීමේ පනත වැනි වැඩසටහන් අස්වැසුම හා ඒකාබද්ධ කළ යුතුය.
මධ්‍යගත දත්ත පද්ධති ඒකාබද්ධ කිරීම: ඉන්දියාවේ ‘ආධාර්’ (Aadhaar) සහ සෘජු ප්‍රතිලාභ හුවමාරු (DBT) පද්ධතිය මෙන්ම කර්නාටක ඉඩම් ඩිජිටල්කරණ ව්‍යාපෘතිය ආදර්ශයට ගනිමින්, මෙරට ඉඩම් ලියාපදිංචිය, වාහන ලියාපදිංචිය සහ බදු දත්ත මධ්‍යගත ඩිජිටල් දත්ත ගබඩාවකට සම්බන්ධ කිරීමෙන් ඉලක්ක කිරීමේ නිරවද්‍යතාව තවදුරටත් තහවුරු කළ හැකිය.
අනුපූරක සේවා සහ ප්‍රජා සහභාගීත්වය: බ්‍රසීලයේ ‘බොල්සා ෆැමීලියා’ (Bolsa Familia) වැඩසටහන මෙන් මුදල් ආධාර සමඟ අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ පාසල් පෝෂණ වැඩසටහන් ඒකාබද්ධ කිරීමත්, තාක්ෂණික හෝ සන්නිවේදන බාධක නිසා කිසිදු සුදුස්සෙකු මඟ නොහැරෙන පරිදි ජංගම සේවා ඒකක, ප්‍රාදේශීය සුබසාධන කමිටු, ප්‍රජා පාදක සංවිධාන (CBOs) සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන (NGOs) සම්බන්ධ කර ගැනීමත් අත්‍යවශ්‍ය වේ.
අස්වැසුම වැඩසටහනේ වත්මන් තොරතුරු යාවත්කාලීන කිරීම සහ නොවැම්බර් 11 දක්වා විවෘතව පවතින අභියාචනා හා විරෝධතා ක්‍රියාවලිය, මෙරට සමාජ ආරක්ෂණ ජාලයේ පැවති දෝෂ නිවැරදි කර ගනිමින් සැබෑ අවශ්‍යතා සහිත ‘අන්ත දිළිඳු’ සහ ‘දිළිඳු’ පවුල් වෙත ප්‍රතිලාභ තහවුරු කිරීමට ලැබෙන වැදගත් අවස්ථාවකි. නිවැරදි තොරතුරු ලබා දෙමින් මෙම ක්‍රියාවලියට සක්‍රියව දායක වීම පුරවැසියන්ගේ වගකීම වන අතර, හුදු මූල්‍ය සහනාධාරයකින් ඔබ්බට ගොස් ප්‍රතිලාභීන් ආර්ථික ස්වාධීනත්වය කරා ඔසවා තබන පරිපූර්ණ සවිබල ගැන්වීමේ වැඩපිළිවෙළක් කරා අස්වැසුම රැගෙන යාම රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයේ වගකීම වේ.