PSTA යන නාමයෙන් හඳුන්වන Protection of the State from Terrorism Bill හි අරමුණ වන්නේ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා සහ ඒවාට සම්බන්ධ වැරදි වැළැක්වීම, සැකකරුවන් හඳුනාගැනීම, අත්අඩංගුවට ගැනීම, විමර්ශනය කිරීම සහ නඩු පැවරීම සඳහා නීතිමය බලතල සැපයීමත්, දැනට ක්‍රියාත්මක PTA පනත වෙනුවට නව නීතියක් හඳුන්වාදීමත්ය.
මෙහිදී වැදගත් කරුණක් තිබේ. ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම සඳහා නීතියක් තිබීම සහ එම අරමුණ වෙනුවෙන් අසීමිත බලතල ලබාදීම එකම දෙයක් නොවේ.
සාමාන්‍ය අපරාධ නීතිය යටතේ සිදුකළ හැකි විමර්ශන වෙනුවට විශේෂ නීතියක් අවශ්‍ය වන්නේ කුමන අවස්ථාවලදීද? එවැනි නීතියක් යටතේ පුද්ගලයකුගේ නිදහස සීමා කරන්නේ නම්, එය අවශ්‍ය බව තහවුරු කරන්නේ කවුද? එම තීරණය අධිකරණයකින් ස්වාධීනව පරීක්ෂා කළ හැකිද?
මෙම ප්‍රශ්නවලට පැහැදිලි පිළිතුරු නොමැති නම්, ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා හඳුන්වාදෙන නීතියක් පුරවැසියන්ගේ ආරක්ෂාවටම තර්ජනයක් විය හැකිය.
ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම: ප්‍රධානතම ගැටලුවක්
ඕනෑම ත්‍රස්ත මර්දන නීතියක මූලිකම කරුණ වන්නේ ත්‍රස්තවාදය යනු කුමක්ද යන්න පැහැදිලිව නිර්වචනය කිරීමයි. එම නිර්වචනය පුළුල් හෝ අපැහැදිලි නම්, නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන නිලධාරීන්ට තමන් කැමති ආකාරයකින් එය අර්ථකථනය කිරීමට ඉඩකඩ සැලසිය හැකිය.
2026 සැප්තැම්බර් මාසයේ ගැසට් කළ PSTA කෙටුම්පතේ ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීමේ යම් සංශෝධන සිදුකර තිබුණද, එය තවදුරටත් පුළුල් බව Centre for Policy Alternatives (CPA) සහ Human Rights Watch (HRW) වැනි සංවිධාන පෙන්වා දෙයි. විශේෂයෙන්ම, ආණ්ඩුවකට හෝ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයකට යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට හෝ නොකිරීමට බල කිරීමේ අරමුණින් සිදුකරන ක්‍රියා සම්බන්ධ විධිවිධාන පිළිබඳව HRW අවධානය යොමු කර ඇත. (HRW වාර්තාව කියවන්න).
මෙහි අවදානම වන්නේ ත්‍රස්තවාදය මර්දනය කිරීමේ අරමුණින් සම්පාදනය කරන නීතියක් සාමාන්‍ය දේශපාලන විරෝධතා හෝ රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් ද භාවිත කළ හැකි වීමයි.
නිදසුනක් ලෙස, රජයේ තීරණයකට විරෝධය පළ කරමින් මහජනතාව විරෝධතාවක නිරත වන්නේ නම්, එම ක්‍රියාව ත්‍රස්තවාදයට සමාන කළ නොහැකිය. වෘත්තීය සමිතියක් වැඩ වර්ජනයක් දියත් කිරීම හෝ මානව හිමිකම් සංවිධානයක් රජයේ ක්‍රියාමාර්ගයක් විවේචනය කිරීම ද ත්‍රස්තවාදයක් නොවේ.
නව කෙටුම්පත තුළ විරෝධතා, අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම සහ කම්කරු ක්‍රියාමාර්ග වැනි ඇතැම් ක්‍රියා පමණක් හේතුවෙන් වරදක් සිදු නොවන බවට ආරක්ෂණ ඇතුළත් කර තිබේ. එහෙත් එම ආරක්ෂණ තිබීමෙන් පමණක් අනෙකුත් පුළුල් වගන්ති අනිසි ලෙස භාවිත කිරීමේ අවදානම සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් නොවන බව HRW පෙන්වා දෙයි.
අත්අඩංගුවට ගැනීම සහ රඳවා තබාගැනීමේ බලතල
PTA පනත සම්බන්ධයෙන් දිගු කලක් මතු වූ බරපතළ විවේචනයක් වන්නේ සැකකරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීම සහ අධිකරණ ක්‍රියාදාමයෙන් බැහැරව රඳවා තබාගැනීම සඳහා ඇති පුළුල් බලතලයි.
නව PSTA කෙටුම්පත යටතේ ද පොලිසියට පමණක් නොව සන්නද්ධ හමුදා සහ වෙරළාරක්ෂක බලකායට ද සැකකරුවන් නැවැත්වීම, පරීක්ෂා කිරීම, ප්‍රශ්න කිරීම, පරිශ්‍රවලට ඇතුළුවීම සහ වරෙන්තුවකින් තොරව අත්අඩංගුවට ගැනීම සම්බන්ධ බලතල ලබාදීමට යෝජනා කර තිබේ.
HRW විසින් 2026 ඔක්තෝබර් 5 වැනිදා නිකුත් කළ විශ්ලේෂණය අනුව, ආරක්ෂක ලේකම්වරයාගේ නියෝගයක් මත සැකකරුවකු මාස දෙකක් රඳවා තැබීමටත්, එය වසරක් දක්වා දීර්ඝ කිරීමටත් හැකි විධිවිධාන කෙටුම්පතේ පවතී. වෙනත් විධිවිධාන ද සමඟ චෝදනා ගොනු නොකර පුද්ගලයකු රඳවා තබාගැනීමේ කාලය සමස්තයක් ලෙස වසර දෙකක් දක්වා යා හැකි බව එම සංවිධානය සඳහන් කරයි. එමෙන්ම මහේස්ත්‍රාත්වරයකුට රැඳවුම් නියෝගයක් අවලංගු කළ නොහැකි වීම අධිකරණ අධීක්ෂණය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ලෙස දක්වා තිබේ. HRW විශ්ලේෂණය.
මෙහිදී වැදගත් වන්නේ රැඳවුම් නියෝගයක් නිකුත් කිරීමට නීතිමය බලයක් තිබීම පමණක් නොවේ. එම නියෝගය සාධාරණද, අවශ්‍යද සහ සමානුපාතිකද යන්න ස්වාධීන අධිකරණයකින් පරීක්ෂා කළ හැකිද යන්නයි.
පුද්ගලයකු වරදකරුවකු බවට තීරණය කිරීමට පෙර ඔහුගේ හෝ ඇයගේ නිදහස දීර්ඝ කාලයක් සීමා කරන්නේ නම්, එම තීරණය විධායක බලධාරීන්ගේ අභිමතය මත පමණක් රඳා පැවතිය යුතුද යන්න බරපතළ ප්‍රශ්නයකි.
අධිකරණ අධීක්ෂණය ප්‍රමාණවත්ද?
නව කෙටුම්පත තුළ යම් ආරක්ෂණ විධිවිධාන ද ඇතුළත් කර තිබේ. මහේස්ත්‍රාත්වරුන්ට රැඳවුම් ස්ථාන පූර්ව දැනුම්දීමකින් තොරව පරීක්ෂා කිරීම, රඳවා සිටින පුද්ගලයන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීම සහ වධහිංසා හෝ අයුතු සැලකීම පිළිබඳ සැකයක් පවතින විට වෛද්‍ය පරීක්ෂණ සඳහා යොමු කිරීම වැනි විධිවිධාන ඒ අතර වේ.
එමෙන්ම රැඳවුම් නියෝගයක අවශ්‍යතාව, නීත්‍යනුකූලභාවය සහ සමානුපාතිකභාවය සමාලෝචනය කිරීමට ස්වාධීන සමාලෝචන කමිටුවක් පිළිබඳ විධිවිධාන ද ඇත.
එහෙත් එම කමිටුව ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා විසින් පත්කරනු ලබන අතර, එහි කාර්යභාරය සම්බන්ධයෙන් මතු වන ගැටලුව වන්නේ එහි සැබෑ ස්වාධීනත්වයයි. රැඳවුම් නියෝගයක් අවලංගු කිරීමේ අවසාන බලය ස්වාධීන අධිකරණයකට නොමැති නම්, එවැනි සමාලෝචනයක ප්‍රායෝගික වටිනාකම කුමක්ද?
එබැවින් නව කෙටුම්පත තුළ ආරක්ෂණ කිහිපයක් එකතු කර තිබීම වැදගත් වුවද, විධායක බලය සීමා කිරීමට ඒවා ප්‍රමාණවත්ද යන්න වෙනම විමසා බැලිය යුතුය.
ප්‍රකාශනයේ නිදහස සහ මාධ්‍යවේදීන්ගේ ආරක්ෂාව
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක ආණ්ඩුව විවේචනය කිරීම, රාජ්‍ය නිලධාරීන්ගේ ක්‍රියාකලාප ප්‍රශ්න කිරීම සහ මහජන අවධානයට ලක්විය යුතු කරුණු වාර්තා කිරීම මාධ්‍යයේ මූලික කාර්යභාරයකි.
නමුත් ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුළුල් අර්ථ දැක්වීම් සහ ත්‍රස්තවාදයට අදාළ ප්‍රකාශන බෙදාහැරීම සම්බන්ධ වගන්ති අනිසි ලෙස භාවිත කළහොත්, මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සමාජ මාධ්‍ය ක්‍රියාකාරීන්ට ද බලපෑම් ඇති විය හැකිය.
මෙහිදී ප්‍රධාන ගැටලුව වන්නේ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රචාරණය සහ මහජන යහපත වෙනුවෙන් සිදුකරන වාර්තාකරණය අතර පැහැදිලි වෙනසක් පවත්වාගැනීමයි. ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුවතක් වාර්තා කිරීම, එවැනි ක්‍රියාවක් විවේචනාත්මකව විශ්ලේෂණය කිරීම හෝ එයට සම්බන්ධ මානව හිමිකම් උල්ලංඝන හෙළිදරව් කිරීම වරදක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.
එමෙන්ම සංවිධාන තහනම් කිරීම, රැස්වීම් හා සංගම් නිදහස සීමා කිරීම සහ පුද්ගලයන්ගේ ගමන්බිමන් සීමා කිරීම සඳහා පුළුල් විධායක බලතල පැවතීම ද සිවිල් සමාජයේ ක්‍රියාකාරීත්වයට බලපෑ හැකිය.
මෙවැනි නීතියක් ක්‍රියාත්මක වන පරිසරයකදී මාධ්‍යවේදීන්, මානව හිමිකම් ආරක්ෂකයන් සහ සාමාන්‍ය පුරවැසියන් නීතියේ සීමා පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාව හේතුවෙන් තම අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටිය හැකිය. එය සෘජු අත්අඩංගුවට ගැනීමකට වඩා වෙනස් වුවද, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අවකාශය සීමා කරන බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.
එසේ නම් PSTA පනත PTA පනතට වඩා මර්දනකාරීද?
මෙම ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමේදී කරුණු දෙකක් එකිනෙකින් වෙන්කර හඳුනාගත යුතුය.
පළමුව, නව PSTA කෙටුම්පතේ ඇතැම් විධිවිධාන PTA පනතට සාපේක්ෂව වැඩිදියුණු වී තිබේ. පොලිසියට ලබාදුන් පාපොච්චාරණ සම්බන්ධ පැරණි නීතිමය ක්‍රමය වෙනස් කිරීම, රැඳවුම් ස්ථාන පරීක්ෂා කිරීම සහ වධහිංසා වැළැක්වීමට අදාළ ආරක්ෂණ හඳුන්වාදීම එවැනි වෙනස්කම් අතර වේ.
දෙවනුව, එම වෙනස්කම් තිබුණද, ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පුළුල් අර්ථ දැක්වීම, විධායක රැඳවුම් බලතල, හමුදාවට ලබාදෙන පොලිස් බලතල සහ ප්‍රකාශනයේ හා සංගම්වල නිදහස සීමා කිරීමේ හැකියාව වැනි ප්‍රධාන ගැටලු තවදුරටත් පවතින බව මානව හිමිකම් සංවිධාන පෙන්වා දෙයි.
2026 ඔක්තෝබර් 2 වැනිදා නිකුත් කළ ප්‍රකාශයකින් CPA ද සඳහන් කළේ නව කෙටුම්පත 2025 කෙටුම්පතටත්, 2018 ප්‍රතිත්‍රස්ත පනත් කෙටුම්පතටත්, 2023/2024 ප්‍රතිත්‍රස්ත පනත් කෙටුම්පතටත් ව්‍යුහාත්මකව සමීප බවයි. යම් විධිවිධාන වැඩිදියුණු කර තිබුණද, PTA පනතේ ගැටලුකාරී නීතිමය ව්‍යුහය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යන බව එම සංවිධානයේ අදහසයි. CPA ප්‍රකාශය කියවන්න.
ඒ අනුව PSTA කෙටුම්පත සෑම අංශයකින්ම PTA පනතට වඩා මර්දනකාරී බව නිශ්චිතව ප්‍රකාශ කිරීමට වඩා, එය පැරණි පනතේ මර්දනකාරී ලක්ෂණ බොහොමයක් පවත්වාගෙන යන අතර ඇතැම් අංශවල නව ආරක්ෂණ ද හඳුන්වා දෙන බව පැවසීම සාක්ෂිවලට වඩාත් ගැළපේ.
කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් විධිවිධානවලින් විධායකයට වැඩි බලතල ලැබෙන බවටත්, එම බලතලවලට එරෙහි අධිකරණ ආරක්ෂණ ප්‍රමාණවත් නොවන බවටත් එල්ල වන විවේචන සැලකිල්ලට ගත් විට, නව කෙටුම්පතේ මර්දනකාරී බලපෑම් පිළිබඳ බරපතළ අවදානමක් පවතී.
අවසානයේ අවශ්‍ය වන්නේ නම වෙනස් කිරීමක්ද, නීතිමය වෙනසක්ද?
ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීම සඳහා රජයකට නීතිමය මෙවලම් අවශ්‍ය බවට විවාදයක් නැත. එහෙත් එවැනි නීතියකින් පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම ද එයට සමාන වැදගත්කමක් දිය යුතුය.
ඒ සඳහා ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ නිශ්චිත අර්ථ දැක්වීමක්, අත්තනෝමතික අත්අඩංගුවට ගැනීම් වැළැක්වීමේ විධිවිධාන, රැඳවුම් නියෝග පිළිබඳ ඵලදායී අධිකරණ අධීක්ෂණයක්, වධහිංසා වැළැක්වීමේ ස්වාධීන ක්‍රමවේදයක් සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සුරක්ෂිත කරන පැහැදිලි ආරක්ෂණ අවශ්‍ය වේ.
එමෙන්ම ත්‍රස්තවාදයට අදාළ අපරාධ විමර්ශනය කිරීමේදී සාමාන්‍ය අපරාධ නීතිය ප්‍රමාණවත්ද යන්න සලකා බැලීමත්, විශේෂ බලතල ලබාදෙන්නේ නම් ඒවා අවශ්‍ය, සමානුපාතික සහ කාලසීමා සහිත බව තහවුරු කිරීමත් වැදගත්ය.
ශ්‍රී ලංකාවේ අත්දැකීම පෙන්වා දෙන්නේ තාවකාලික නීතියක් ලෙස හඳුන්වා දෙනු ලබන නීතියක් වුවද, එය දශක ගණනාවක් පවත්වාගෙන යා හැකි බවයි. එබැවින් අද පවතින ආණ්ඩුවේ අභිප්‍රාය පමණක් නොව, අනාගතයේ බලයට පත්වන ඕනෑම ආණ්ඩුවක් අතින් එම බලතල අනිසි ලෙස භාවිත වීම වැළැක්විය හැකි නීතිමය ආරක්ෂණ ද අවශ්‍ය වේ.
අවසානයේ වැදගත් වන්නේ PSTA පනත PTA පනතට වඩා හොඳද යන්න පමණක් නොවේ. ප්‍රශ්නය වන්නේ, ත්‍රස්තවාදය මර්දනය කිරීමේ නාමයෙන් පුරවැසියන්ගේ මූලික අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමට ඉඩ නොදෙන නීතියක් ශ්‍රී ලංකාවට ගොඩනඟාගත හැකිද යන්නයි.
පැරණි පනතේ නම වෙනස් කර නව පනතක් හඳුන්වාදීමෙන් පමණක් නීතිමය ප්‍රතිසංස්කරණයක් සිදුවන්නේ නැත. සැබෑ ප්‍රතිසංස්කරණයක් යනු රාජ්‍යයේ ආරක්ෂාව තහවුරු කරන අතරම, රාජ්‍ය බලයට එරෙහිව පුරවැසියාට නීතියෙන් සහතික කළ හැකි ආරක්ෂාවක් ද ලබාදීමයි.
එවැනි සමතුලිතතාවයක් ඇති නොවන්නේ නම්, නව පනතක් හඳුන්වාදීමෙන් සිදුවන්නේ පැරණි ගැටලුවකට නව නමක් ලබාදීම පමණක් විය හැකිය.
මෙම ලිපිය සකස් කර ඇත්තේ 2026 සැප්තැම්බර් 22 දින ගැසට් කළ PSTA පනත් කෙටුම්පත සහ ඒ පිළිබඳව CPA හා HRW විසින් පළ කළ විශ්ලේෂණ පදනම් කරගෙනය. මෙය පනත් කෙටුම්පතක් වන බැවින්, එහි අවසන් නීතිමය තත්ත්වය පාර්ලිමේන්තු ක්‍රියාවලිය හා අදාළ සංශෝධන අනුව තහවුරු කළ යුතුය.