රිසානා නෆීක්ගේ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක වීම සහ අනෝජන් සිවරාසාට එරෙහි මරණ දඬුවම අවලංගු වීම අතර වෙනස විමසීමේදී, පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුගේ ඉරණම පමණක් නොව ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍යයේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මැදිහත්වීම්, නීතිමය සහාය සහ විදේශගත පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීමේ ක්‍රමවේදය පිළිබඳව ද විමසා බැලිය යුතුය.
ශ්‍රී ලාංකිකයන් දෙදෙනෙකු සෞදි අරාබියේදී මරණ දඬුවමට මුහුණ දුන් අවස්ථා දෙකකි. එක් අයෙකු වූ රිසානා නෆීක්ට සිය ජීවිතය අහිමි විය. අනෙක් පුද්ගලයා වන අනෝජන් සිවරාසාට එරෙහිව පනවා තිබූ මරණ දඬුවම අවලංගු කිරීමට හැකි විය.
රිසානාගේ ජීවිතය බේරාගැනීම සඳහා එවකට ශ්‍රී ලංකා රජය මැදිහත් වූ අතර, ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන ද ඇය වෙනුවෙන් හඬ නැඟීය. අනෝජන්ගේ නඩුවේදී ද ශ්‍රී ලංකා රජය මැදිහත් වූ අතර, විශේෂ නීතිඥ කණ්ඩායමක් යොමු කිරීම සහ අධිකරණමය අභියාචනා ක්‍රියාවලියට සහාය වීම කැපී පෙනුණි.
එහෙත් එක් මැදිහත්වීමක් අවසානයේ අසාර්ථක වූ අතර, අනෙකෙන් මරණ දඬුවම අවලංගු කරවාගැනීමට හැකි විය. එසේ නම්, මේ වෙනසට හේතුව කුමක්ද? රිසානා වෙනුවෙන් එදා කළ නොහැකි වූයේ කුමක්ද? අනෝජන් වෙනුවෙන් කළ හැකි වූයේ කුමක්ද?
මෙම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීමේදී නඩු දෙකේ නීතිමය පසුබිම සහ ඒවාට අදාළ මැදිහත්වීම් වෙන් වෙන්ව විමසා බැලිය යුතුය.
රිසානා නෆීක් වෙනුවෙන් සිදු වූ මැදිහත්වීම
රිසානා නෆීක් සෞදි අරාබියේ ගෘහ සේවිකාවක ලෙස සේවය කරමින් සිටියදී, තමන් රැකබලා ගත් ළදරුවෙකුගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් චෝදනාවට ලක්වූවාය. 2007 ජුනි මාසයේදී ඇයට මරණ දඬුවම නියම වූ අතර, 2013 ජනවාරි 9 වැනිදා එය ක්‍රියාත්මක කෙරිණි.
රිසානාගේ නඩුවේ ප්‍රධාන ගැටලුවක් වූයේ සිදුවීම සිදුවන අවස්ථාවේ ඇයගේ වයස පිළිබඳ ප්‍රශ්නයයි. ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් සංවිධානය පෙන්වා දුන්නේ ඇය වයස අවුරුදු 18ට අඩු තැනැත්තියකව සිටි බවට උප්පැන්න සහතිකය මඟින් කරුණු ඉදිරිපත් කළ හැකිව තිබූ බවයි. එසේම ඇයට නීතිඥ සහාය නොලැබීම සහ ඇයගේ පාපොච්චාරණය ලබාගත් ආකාරය සම්බන්ධයෙන් ද බරපතළ ගැටලු මතු කර තිබිණි.
මෙම තත්ත්වය හමුවේ එවකට ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සෞදි අරාබියේ අබ්දුල්ලා රජුගෙන් රිසානාට සමාව ලබාදෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් ඇතුළු ජාත්‍යන්තර පාර්ශ්ව ද මරණ දඬුවම නතර කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.
එහෙත් එම මැදිහත්වීම් සාර්ථක වූයේ නැත. රිසානාගේ ජීවිතය බේරාගැනීමට නොහැකි විය.
මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ වන්නේ රිසානා වෙනුවෙන් කිසිදු මැදිහත්වීමක් සිදු නොවූ බව නොව, විවිධ පාර්ශ්ව මැදිහත් වූ නමුත් එම උත්සාහ මරණ දඬුවම නතර කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවූ බවයි.
අනෝජන් වෙනුවෙන් සිදු වූ මැදිහත්වීම
අනෝජන් සිවරාසාගේ නඩුව වෙනස් නීතිමය පසුබිමක් යටතේ ඉදිරියට ගියේය. සමාජ මාධ්‍ය ප්‍රකාශයක් සම්බන්ධයෙන් ඔහුට එරෙහිව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබූ අතර, මුලින් ඔහුට සිරදඬුවමක් සහ දඩයක් නියම කර තිබූ බව වාර්තා විය. පසුව අභියාචනාධිකරණය මරණ දඬුවමක් පැනවීය.
මෙම තත්ත්වය හමුවේ ශ්‍රී ලංකා රජය අනෝජන් වෙනුවෙන් විශේෂ නීතිඥ කණ්ඩායමක් සෞදි අරාබියට යොමු කළේය. එම කණ්ඩායම අධිකරණමය අභියාචනා ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ වූ අතර, සෞදි අරාබියේ ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය සහ විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය ද මැදිහත්වීම් සිදු කළහ.
2026 ඔක්තෝබර් 13 වැනිදා සෞදි අරාබියේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අනෝජන්ට එරෙහි මරණ දඬුවම අවලංගු කළ බව වාර්තා විය. එය ඔහුගේ ජීවිතය සම්බන්ධයෙන් වැදගත් සහනයක් වුවද, එයින් ඔහු නිදහස් වූ බවක් හෝ නඩුව අවසන් වූ බවක් අදහස් නොවේ. නඩුවේ ඉදිරි නීතිමය ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ තොරතුරු ද තවදුරටත් සලකා බැලිය යුතුය.
අනෝජන්ගේ නඩුවේදී විශේෂයෙන් අවධානයට ලක්වන්නේ මරණ දඬුවමට එරෙහිව අධිකරණමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීම සඳහා නීතිඥ කණ්ඩායමක් යොමු කිරීමයි. එහෙත් එම ක්‍රියාමාර්ගයම මරණ දඬුවම අවලංගු වීමට එකම හේතුව වූ බව තහවුරු කිරීමට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවේ හේතු ඇතුළු තවත් තොරතුරු අවශ්‍ය වේ.
මැදිහත්වීම් දෙකේ ප්‍රධාන වෙනස කුමක්ද?
මෙම නඩු දෙක අතර ප්‍රධාන වෙනසක් ලෙස හඳුනාගත හැක්කේ රිසානා වෙනුවෙන් සමාව ලබාගැනීම සඳහා ඉහළ මට්ටමේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මැදිහත්වීම් සිදු වූ අතර, අනෝජන්ගේ නඩුවේදී විශේෂ නීතිඥ සහාය සහ අධිකරණමය අභියාචනා ක්‍රියාවලිය කැපී පෙනීමයි.
එහෙත් මෙය සරලව රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මැදිහත්වීම සහ නීතිමය මැදිහත්වීම අතර වෙනසක් ලෙස පමණක් විස්තර කළ නොහැකිය. රිසානා වෙනුවෙන් ද නීතිමය හා මානව හිමිකම් ගැටලු මතු කර තිබූ අතර, අනෝජන් වෙනුවෙන් ද රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා වැදගත් විය.
නඩු දෙකේ චෝදනා වෙනස්ය. ඒවාට අදාළ සාක්ෂි, නීතිමය පදනම් සහ අභියාචනා ඉදිරිපත් කළ අවස්ථා ද වෙනස්ය. එබැවින් අනෝජන්ට එරෙහි මරණ දඬුවම අවලංගු වීම රජයේ මැදිහත්වීම නිසා පමණක් සිදු වූ බවත්, රිසානාගේ මරණය රජයේ මැදිහත්වීමේ දුර්වලතාවක් නිසා පමණක් සිදු වූ බවත් නිගමනය කිරීම සාධාරණ නොවේ.
එසේ වුවද, රජයේ මැදිහත්වීමේ ස්වභාවය, නීතිඥ සහාය ලබාදුන් ආකාරය, අභියාචනා ඉදිරිපත් කළ කාලය සහ අදාළ අධිකරණ තීන්දු පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සොයා බැලීම අත්‍යවශ්‍යය.
රිසානාගේ නඩුවෙන් ඉගෙනගත යුතු පාඩම
රිසානාගේ සිදුවීමෙන් පෙනී යන්නේ මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක වීමට ආසන්න වූ අවස්ථාවේ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මැදිහත්වීම සහ ජාත්‍යන්තර විරෝධය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකි බවයි.
විශේෂයෙන්ම විදේශ රටක නීති පද්ධතිය පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැති, භාෂාමය බාධාවන්ට මුහුණ දෙන සහ තමන්ගේ නීතිඥ සහාය සඳහා අවශ්‍ය මුදල් නොමැති පුද්ගලයන්ට මුල් අවස්ථාවේ සිටම නීතිමය සහාය ලබාදීම වැදගත්ය.
අත්අඩංගුවට ගත් මුල් අවස්ථාවේ සිට නීතිඥයෙකුගේ සහාය ලබාගැනීමට, තමන්ට එරෙහි චෝදනා තේරුම් ගැනීමට, භාෂා පරිවර්තන පහසුකම් ලබාගැනීමට සහ සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමට අවස්ථාව තිබිය යුතුය. මරණ දඬුවම වැනි ආපසු හැරවිය නොහැකි දඬුවමක් අවදානමක් ඇති විට මෙම අවශ්‍යතාව තවත් වැදගත් වේ.
එබැවින් විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයෙකු බරපතළ අපරාධ චෝදනාවකට මුහුණ දෙන අවස්ථාවක ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ස්ථිර නීතිමය සහාය ක්‍රමවේදයක් ශ්‍රී ලංකාව සතුද යන්න විමසා බැලිය යුතුය.
අනෝජන්ගේ නඩුවෙන් පෙන්වන අවස්ථාව
අනෝජන්ගේ නඩුවේදී විශේෂ නීතිඥ කණ්ඩායමක් යොමු කිරීම සහ අභියාචනා ක්‍රියාවලියට සහාය වීම මඟින්, විදේශගත පුරවැසියෙකුගේ ජීවිතය සම්බන්ධයෙන් රජයකට ඉටු කළ හැකි කාර්යභාරය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණයක් ලැබේ.
එහෙත් එම උදාහරණය පුළුල් පාඩමක් බවට පත් විය යුතුය. නීතිමය සහාය ලබාදීම විශේෂ සිද්ධියකට හෝ පුද්ගලයෙකුට පමණක් සීමා නොවී, සමාන අවදානමකට මුහුණ දෙන සෑම ශ්‍රී ලාංකිකයෙකුටම සාධාරණව ලබාගත හැකි ක්‍රමවේදයක් විය යුතුය.
එමෙන්ම අධිකරණමය අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කිරීමේදී එහි වාසි හා අවදානම් පිළිබඳව විශේෂඥ නීති උපදෙස් ලබාගැනීම ද අත්‍යවශ්‍යය. අනෝජන්ගේ නඩුවේදී මුල් අභියාචනා ක්‍රියාවලිය සහ පසුව මරණ දඬුවම අවලංගු වීම දක්වා වූ සිදුවීම් අනුපිළිවෙළ විමසා බැලීමෙන්, අනාගත නඩු සඳහා ගත හැකි පාඩම් හඳුනාගත හැකිය.
රිසානාගේ ජීවිතය බේරාගැනීමට නොහැකි වීම සහ අනෝජන්ගේ මරණ දඬුවම අවලංගු කරවාගැනීම අතර වෙනස තේරුම් ගැනීමට ශ්‍රී ලංකා රජයෙන් කරුණු කිහිපයක් විමසීම වැදගත්ය.
- රිසානා නෆීක් වෙනුවෙන් එදා නීතිමය සහාය ලබාදීමට ගත් පියවර මොනවාද?
- ඇයගේ වයස සහ පාපොච්චාරණය සම්බන්ධයෙන් මතු වූ ගැටලු සෞදි අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කළ ආකාරය කුමක්ද?
- අනෝජන් වෙනුවෙන් විශේෂ නීතිඥ කණ්ඩායමක් යොමු කිරීමට තීරණය කළේ කුමන පදනමක් මතද?
- අනෝජන්ගේ මරණ දඬුවම අවලංගු කිරීමට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඉදිරිපත් කළ නීතිමය හේතු මොනවාද?
- විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට බරපතළ අපරාධ චෝදනා එල්ල වූ විට නීතිඥ සහාය ලබාදීම සඳහා ස්ථිර රාජ්‍ය ක්‍රමවේදයක් තිබේද?
මෙම ප්‍රශ්නවලට ලැබෙන නිල පිළිතුරු මත පදනම්ව නඩු දෙකේ වෙනස්කම් පිළිබඳ වඩාත් නිවැරදි නිගමනයකට පැමිණිය හැකිය.
අවසානයේ ඉතිරි වන ප්‍රශ්නය
රිසානා නෆීක්ගේ ජීවිතය බේරාගැනීමට නොහැකි විය. අනෝජන් සිවරාසාට එරෙහි මරණ දඬුවම අවලංගු කිරීමට හැකි විය. මෙම ප්‍රතිඵල දෙක අතර වෙනස, ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය හෝ එක් එක් රජයේ කාර්යක්ෂමතාව පිළිබඳ සරල තීන්දුවකට පමණක් සීමා කළ නොහැකිය. එය නීතිමය සහාය, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මැදිහත්වීම, අධිකරණ ක්‍රියාවලිය සහ පුද්ගල අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ පුළුල් විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටී.
එබැවින් අප විමසිය යුත්තේ අනෝජන්ට ජීවිතය බේරාගැනීමට හැකි වූයේ ඇයි යන්න පමණක් නොවේ. එවැනි නීතිමය සහායක් සහ කාර්යක්ෂම මැදිහත්වීමක් රිසානාට ද ලැබීමට තිබූ අවස්ථා මොනවාද, එදා එම උත්සාහ සාර්ථක නොවූයේ ඇයි, සහ අනාගතයේදී එවැනි තත්ත්වයක් ඇති නොවීමට ශ්‍රී ලංකාව කළ යුත්තේ කුමක්ද යන්නයි.
විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයෙකුගේ ජීවිතය සහ නිදහස රැකගැනීම වාසනාව හෝ තනි තනි අවස්ථාවල සිදුකරන මැදිහත්වීම් මත පමණක් රඳා නොපැවතිය යුතුය. එය නීතිමය ආරක්ෂාව, කාලෝචිත මැදිහත්වීම සහ සාධාරණ නඩු විභාගයක් සහතික කරන ස්ථිර ක්‍රමවේදයක් මත රඳා පැවතිය යුතුය.
රිසානාගේ මරණයෙන් ඉතිරි වූ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීමත්, අනෝජන්ගේ නඩුවෙන් ලැබුණු අත්දැකීම් අනාගතයේදී භාවිත කිරීමත්, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ ජීවිත හා අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වේ.