ජනාධිපති සමාව යනු ජනාධිපතිවරයාට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් පැවරී ඇති බලයකි. එහෙත් සිරකරුවෙකු වෙනුවෙන් දේශපාලනඥයන්, ආගමික නායකයන්, මානව හිමිකම් සංවිධාන හෝ වෙනත් බාහිර පාර්ශ්ව මැදිහත් වීම කොතෙක් දුරට නීත්‍යනුකූලද? මහජන ඉල්ලීමක් සහ අත්තනෝමතික බලපෑමක් අතර වෙනස කුමක්ද? ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවක් සහ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ විධිවිධාන ඇසුරින් මේ පිළිබඳව විමසා බලමු.
ශ්‍රී ලංකාවේ සිරකරුවෙකුට ජනාධිපති සමාව ලබාදිය යුතු බවට බාහිර සමාජයෙන් ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කිරීම අසාමාන්‍ය දෙයක් නොවේ. ඇතැම් අවස්ථාවල සිරකරුවන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්, දේශපාලනඥයන්, ආගමික නායකයන් සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන එවැනි ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කරති. ඇතැම් විට ඒ වෙනුවෙන් මහජන මතයක් ගොඩනැඟීම ද සිදු වේ.
මෙහිදී මූලික වශයෙන් මතු වන ප්‍රශ්නය වන්නේ එවැනි මැදිහත්වීම්වලට නීතියෙන් ඉඩ තිබේද යන්න පමණක් නොවේ. එම මැදිහත්වීම් මත ජනාධිපතිවරයා සමාව ලබාදීමට තීරණය කරන විට එම තීරණය සාධාරණ, විනිවිද පෙනෙන සහ නීත්‍යනුකූල එකක් බව සහතික වන්නේ කෙසේද යන්න ද වැදගත්ය.
ජනාධිපති සමාව ලබාදීමේ බලය හිමිවන්නේ කාටද?
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි ව්‍යවස්ථාව මඟින් ජනාධිපතිවරයාට සමාව ලබාදීමේ බලය පවරා තිබේ.
එම ව්‍යවස්ථාව අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණයකින් වරදකරුවෙකු කරනු ලැබූ පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයාට සමාව ලබාදීම, දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීම කල් දැමීම, දඬුවම ලිහිල් කිරීම හෝ දඬුවමෙන් සම්පූර්ණයෙන් හෝ කොටසකින් සහනයක් ලබාදීම කළ හැකිය.
එහෙත් මෙයින් අදහස් වන්නේ ජනාධිපතිවරයාට ඕනෑම පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙන්, ඕනෑම ආකාරයකින්, කිසිදු නීතිමය සීමාවකින් තොරව ක්‍රියා කළ හැකි බව නොවේ. මෙම බලය ව්‍යවස්ථාමය බලයක් වන බැවින් එය ක්‍රියාත්මක කළ යුත්තේ ව්‍යවස්ථාවට සහ අදාළ නීතිමය මූලධර්මවලට අනුකූලවය.
විශේෂයෙන්ම, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34(1) ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් සමාව ලබාදීමේ බලය අදාළ වන්නේ අධිකරණයකින් වරදකරු කරනු ලැබූ පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙනි. නඩු විභාගයක් අවසන් නොවූ රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත සැකකරුවෙකුගේ තත්ත්වය මෙයට සමාන නොවේ.
සිරකරුවෙකු වෙනුවෙන් බාහිර සමාජයට මැදිහත් විය හැකිද?
ඔව්. සිරකරුවෙකුට සමාව ලබාදෙන ලෙස ජනාධිපතිවරයාගෙන් ඉල්ලා සිටීමට පුද්ගලයෙකුට හෝ සංවිධානයකට හැකිය.
උදාහරණයක් ලෙස, සිරකරුවෙකුගේ පවුලේ සාමාජිකයෙකුට හෝ නීතිඥවරයෙකුට ඔහු වෙනුවෙන් ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය. මානව හිමිකම් සංවිධානයකට සිරකරුවාගේ තත්ත්වය, පුනරුත්ථාපනය, සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සහ වෙනත් මානුෂීය කරුණු පිළිබඳ වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය. ආගමික නායකයන්ට හෝ සිවිල් සමාජ සංවිධානවලට ද සාමකාමීව මහජන මතයක් ගොඩනැඟීමට හැකිය.
මෙවැනි ක්‍රියාකාරකම් හුදෙක් සිදු කිරීමෙන් පමණක් ඒවා නීතිවිරෝධී වන්නේ නැත. එවැනි ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කිරීම සඳහා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34 වැනි ව්‍යවස්ථාවෙන් සාමාන්‍ය පුද්ගලයන්ට හෝ සංවිධානවලට තහනමක් පනවා නොමැත.
එහෙත් මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් පවතී. ජනාධිපතිවරයාගෙන් සමාවක් ඉල්ලා සිටීමට ඇති හැකියාව සහ එම ඉල්ලීම මත නීතියට පටහැනිව තීරණයක් ලබාගැනීමට උත්සාහ කිරීම එකම දෙයක් නොවේ.
මහජන ඉල්ලීමක් සහ අනිසි බලපෑමක් අතර වෙනස
සිරකරුවෙකු වෙනුවෙන් ඉල්ලීමක් කිරීමේදී එහි අරමුණ, භාවිත කරන ක්‍රම සහ ඉදිරිපත් කරන කරුණු අනුව නීතිමය තත්ත්වය වෙනස් විය හැකිය.
නීත්‍යනුකූල මහජන මැදිහත්වීම් ලෙස සැලකිය හැකි ක්‍රියාකාරකම්:
- ජනාධිපතිවරයාට පෙත්සමක් හෝ ලිඛිත ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කිරීම.
- සිරකරුවාගේ පුනරුත්ථාපනය සහ මානුෂීය තත්ත්වය පිළිබඳ සාක්ෂි සහිත කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම.
- සාමකාමී උද්ඝෝෂණ, අත්සන් ව්‍යාපාර සහ මහජන සංවාද පැවැත්වීම.
- සිරකරුවෙකුට සාධාරණ ලෙස සලකා බලන ලෙස මානව හිමිකම් සංවිධාන හෝ වෙනත් ආයතන මඟින් ඉල්ලීම් කිරීම.
නීතිමය ගැටලු ඇති කළ හැකි ක්‍රියාකාරකම්:
- අල්ලස් හෝ වෙනත් දූෂිත ප්‍රතිලාභ ලබාදී සමාවක් ලබාගැනීමට උත්සාහ කිරීම.
- තර්ජන, බලහත්කාරය හෝ වෙනත් නීතිවිරෝධී ක්‍රම මඟින් තීරණයකට බලපෑම් කිරීම.
- අසත්‍ය තොරතුරු හෝ ව්‍යාජ ලේඛන ඉදිරිපත් කිරීම.
- නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටි මඟහැර දේශපාලන හිතවත්කම් මත අසාධාරණ විශේෂ වරප්‍රසාදයක් ලබාගැනීමට උත්සාහ කිරීම.
කෙසේ වෙතත්, දේශපාලනඥයෙකු සිරකරුවෙකු වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම හෝ ඔහු වෙනුවෙන් සමාවක් ඉල්ලා සිටීම පමණක් මත එය නීතිවිරෝධී ක්‍රියාවක් ලෙස හැඳින්විය නොහැකිය. එමෙන්ම දේශපාලන සම්බන්ධතාවක් තිබීම පමණක් සමාවක් නීතිවිරෝධී බව තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ. අදාළ ක්‍රියාවන් සහ තීරණය ගත් ආකාරය පිළිබඳ සාක්ෂි සලකා බැලිය යුතුය.
ජනාධිපතිවරයාට මහජන ඉල්ලීමක් ලැබුණු පමණින් සමාව ලබාදිය හැකිද?
මහජන ඉල්ලීමක් ලැබීම සහ එම ඉල්ලීම අනුව සමාව ලබාදීමට තීරණය කිරීම අතර පැහැදිලි වෙනසක් තිබේ.
සමාව ඉල්ලා පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් ජනාධිපතිවරයාට එම ඉල්ලීම අනුමත කිරීමට නීතිමය බැඳීමක් ඇති නොවේ. සමාව ලබාදීමේදී අදාළ වරද, දඬුවම, සිරකරුවාගේ හැසිරීම, පුනරුත්ථාපනය, මානුෂීය කරුණු සහ සාධාරණත්වය වැනි කරුණු සලකා බැලීම වැදගත්ය.
එසේම, මහජන බලපෑමක් පවතින බව කියන පමණින් සමාවක් නීතිවිරෝධී බවට තීරණය කළ නොහැකිය. ඒ වෙනුවට, එම බලපෑම නිසා ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි ක්‍රියාපටිපාටියක් අනුගමනය කර තිබේද, අදාළ කරුණු නොසලකා හැර තිබේද, තීරණය අත්තනෝමතිකද යන්න විමසා බැලිය යුතුය.
විශේෂයෙන් මරණීය දණ්ඩනය නියම වූ පුද්ගලයෙකුට සමාව ලබාදීමේදී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34(1) ව්‍යවස්ථාවේ අනිවාර්ය ක්‍රියාපටිපාටියක් සඳහන් වේ. නඩුව විභාග කළ විනිසුරුවරයාගේ වාර්තාව, නීතිපතිවරයාගේ උපදෙස් සහ අධිකරණ විෂය භාර අමාත්‍යවරයාගේ නිර්දේශ එම ක්‍රියාවලියේ කොටසකි.
එබැවින් සිරකරුවෙකු වෙනුවෙන් කෙතරම් ප්‍රබල මහජන ඉල්ලීමක් පැවතිය ද, අදාළ ව්‍යවස්ථාමය අවශ්‍යතා නොසලකා හැරීමට එය හේතුවක් කරගත නොහැකිය.
රෝයල් පාර්ක් නඩුව: ජනාධිපති සමාවක් අධිකරණයෙන් අවලංගු කළ හැකිද?
මෙම ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්ම නීතිමය නිදසුනක් වන්නේ රෝයල් පාර්ක් ඝාතන නඩුවේ වරදකරු වූ දොන් ශාමන්ත ජූඩ් ඇන්තනි ජයමහට ලබාදුන් ජනාධිපති සමාවයි.
2005 වසරේ රාජගිරියේ රෝයල් පාර්ක් නිවාස සංකීර්ණයේදී යොවෝන් ජොන්සන් ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වූ ජයමහට එවකට ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා 2019 වසරේදී ජනාධිපති සමාව ලබාදුන්නේය.
එම තීරණයට එරෙහිව කාන්තා හා මාධ්‍ය සාමූහිකය විසින් මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කරන ලදී.
2024 ජූනි 6 වැනිදා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය එම සමාව නීතියට පටහැනි සහ අත්තනෝමතික එකක් බවට තීරණය කර එය අවලංගු කළේය. එමෙන්ම පෙත්සම්කාර සංවිධානයට රුපියල් මිලියනයක වන්දි මුදලක් ගෙවන ලෙස හිටපු ජනාධිපතිවරයාට නියම කරන ලදී.
මෙම නඩු තීන්දුවෙන් පැහැදිලි වූ වැදගත් කරුණ වන්නේ ජනාධිපති සමාව ලබාදීමේ බලය අධිකරණ පරීක්ෂාවෙන් සම්පූර්ණයෙන් නිදහස් නොවන බවයි. ජනාධිපතිවරයාට ව්‍යවස්ථාවෙන් බලයක් පවරා තිබුණ ද, එම බලය නීතියට පටහැනිව භාවිත කළහොත් එය අධිකරණය හමුවේ අභියෝගයට ලක් කළ හැකිය.
මෙම නඩු තීන්දුවෙන් සියලුම මහජන ඉල්ලීම් නීතිවිරෝධී බව අදහස් නොවේ. එයින් පැහැදිලි වන්නේ සමාව ලබාදීමේ තීරණය නීත්‍යනුකූල විය යුතු බවත්, අවශ්‍ය අවස්ථාවක අධිකරණයට එය පරීක්ෂා කළ හැකි බවත්ය.
ජනාධිපති සමාවෙන් වරදකරු බව අහෝසි වෙනවාද?
ජනාධිපති සමාවක් ලබාදීමෙන් පුද්ගලයෙකුට දඬුවමෙන් සහනයක් ලැබිය හැකි නමුත්, එයින් අධිකරණය විසින් තීරණය කළ වරදකරු බව ඉබේම අහෝසි වන බව අදහස් නොවේ.
එමෙන්ම ජනාධිපති සමාවක් ලබාදීම යනු වින්දිතයාට සිදු වූ හානිය හෝ අපරාධයේ සමාජීය බලපෑම නොසලකා හැරීමක් බවට පත් නොවිය යුතුය. වින්දිතයන්ගේ අයිතිවාසිකම්, මහජන ආරක්ෂාව සහ සමාන සැලකීම පිළිබඳ කරුණු ද සාධාරණ තීරණ ගැනීමේදී වැදගත් වේ.
එබැවින් සමාව ලබාදීම පිළිබඳ සලකා බැලීමේදී සිරකරුවාගේ අයිතිවාසිකම් පමණක් නොව, අපරාධයෙන් පීඩාවට පත් වූ පුද්ගලයන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ සමාජයේ සාධාරණත්වය පිළිබඳ අපේක්ෂාවන් ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.
ජනාධිපති සමාව ලබාදීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් විනිවිද පෙනෙන එකක් විය යුතුද?
මෙම ප්‍රශ්නය ශ්‍රී ලංකාවේ වර්තමාන නීතිමය හා ප්‍රතිපත්තිමය සංවාදයට ද අදාළ වේ.
2026 ජූලි 14 වැනිදා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශය පළ කළ නිවේදනයකට අනුව, සිරකරුවන්ට ජනාධිපති සමාව ලබාදීම සඳහා ක්‍රමානුකූල, සාධාරණ සහ විනිවිද පෙනෙන ක්‍රමවේදයක් සකස් කිරීම අරමුණු කරගත් කමිටු වාර්තාවක් අධිකරණ හා ජාතික ඒකාබද්ධතා අමාත්‍යාංශයට භාරදී තිබේ.
විශ්‍රාමික ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු එස්. තුරෙයිරාජා මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පත් කළ මෙම කමිටුව, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 34(1) ව්‍යවස්ථාව, අදාළ නීති සහ අධිකරණ තීන්දු අධ්‍යයනය කර නිර්දේශ ඉදිරිපත් කර ඇත.
කෙසේ වෙතත්, වාර්තාව භාරදීම පමණක් මත එහි සියලු නිර්දේශ දැනටමත් නීතියක් බවට පත්වී ඇතැයි කිව නොහැකිය. අමාත්‍යාංශය එම නිර්දේශ සමාලෝචනය කර ඉදිරි ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව නිවේදනයේ සඳහන් විය.
මෙවැනි ක්‍රමවේදයක වැදගත්කම වන්නේ සමාව ලබාදීමේ තීරණ පුද්ගලික සම්බන්ධතා හෝ දේශපාලන හිතවත්කම් මත පමණක් සිදුවන බවට ඇති විය හැකි සැකයන් අවම කිරීමයි. පැහැදිලි නිර්ණායක, සාධාරණ ඇගයීම් සහ වගවීමේ ක්‍රමවේදයක් පවතින්නේ නම්, සමාව ලබාදීමේ බලය වඩාත් විශ්වාසදායක ලෙස ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකි වේ.
සිරකරුවෙකුට ජනාධිපති සමාව ලබාදෙන ලෙස බාහිර සමාජයෙන් ඉල්ලීමක් කිරීම, මහජන මතයක් ගොඩනැඟීම හෝ සාමකාමීව බලපෑම් කිරීම පමණක් නීතිවිරෝධී ක්‍රියාවක් නොවේ. එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක මහජන සහභාගිත්වයේ කොටසක් විය හැකිය.
එහෙත් මහජන ඉල්ලීමක් පවතින බව නිසාම සමාව ලබාදීම අනිවාර්ය නොවේ. එමෙන්ම දේශපාලන හෝ පුද්ගලික සම්බන්ධතා මත නීතියට පටහැනිව සහ අත්තනෝමතිකව සමාව ලබාදීම සාධාරණීකරණය කළ නොහැකිය.
ජනාධිපති සමාව යනු සිරකරුවෙකුට සහනයක් ලබාදීමේ බලයක් පමණක් නොව, ව්‍යවස්ථාමය වගකීමක් ද සහිත බලයකි. එම බලය භාවිත කරන ආකාරය සම්බන්ධයෙන් විනිවිදභාවය, සාධාරණත්වය සහ නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව සහතික කිරීම රජයේ වගකීමක් වන අතර, එය නිරීක්ෂණය කිරීම සිවිල් සමාජයට සහ ජනමාධ්‍යයට ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළ හැකි ක්ෂේත්‍රයකි.