– අජිත් පැරකුම් ජයසිංහ
කල්මුණේ ප්රදේශයේ සිට සෞදි අරාබියට ගොස් සේවය කළ ශ්රී ලාංකිකයකු ඉස්ලාම් ආගමට අපහාස වන පරිදි සමාජ මාධ්යයේ පළ කළ කමෙන්ටුවක් කවුරුන් හෝ විසින් සෞදි බලධාරීන්ට වාර්තා කිරීමෙන් පසු ඔහුට මරණ දඬුවම නියම වීමේ සිදුවීම, දේශසීමා හරහා සිදුවන සයිබර් අපරාධ සහ ගෝලීය ඩිජිටල් ආරක්ෂාවේ සංකීර්ණතා මැනවින් පෙන්නුම් කරයි. විදේශයන්හිදී නීත්යානුකූලව අන්තර්ජාලයේ හැසිරෙන ආකාරය සහ විදේශීය අධිකරණ බලප්රදේශවල සිටින පුද්ගලයන් කරන සයිබර් අපරාධ වාර්තා කරන ආකාරය පිළිබඳව විස්තරයක් පහත දැක්වේ. එය විශේෂයෙන් මාධ්ය පුහුණුවක් නොමැති පරිශීලක අන්තර්ගත නිර්මාණකරුවන්ට (user-generator) වැදගත් වේ.
විදේශයන්හි ආරක්ෂිතව සමාජ මාධ්ය භාවිත කිරීම
දේශීය නීති බලප්රදේශය අවබෝධ කර ගැනීම: එක් රටක භාෂණයේ නිදහස ලෙස සැලකෙන දෙයක් තවත් රටකදී අපහාස කිරීමක් හෝ වෛරී ප්රකාශයක් වැනි බරපතළ අපරාධයක් විය හැකිය. බොහෝ රටවල් ව්යාජ පුවත්, දේශපාලන අපහාස හෝ සංස්කෘතික වශයෙන් සංවේදී නොවන අන්තර්ගතයන් බෙදාගැනීම දැඩි ලෙස තහනම් කරයි.
පෞද්ගලිකත්වය සහ කැමැත්ත: අන් අයගේ ඡායාරූප, පුද්ගලික තොරතුරු හෝ සංවාද ඔවුන්ගේ පැහැදිලි අවසරයකින් තොරව කිසිවිටෙකත් පළ නොකරන්න. පුද්ගලික තොරතුරු හෙළි කිරීම (Doxing) හෝ කැමැත්තකින් තොරව ඡායාරූප හුවමාරු කිරීම වහාම පිටුවහල් කිරීමට හෝ අත්අඩංගුවට ගැනීමට හේතු විය හැක.
ඩිජිටල් ස්වස්ථතාව (Digital Hygiene): ඔබගේ සමාජ මාධ්ය ගිණුම් ‘මිතුරන්ට පමණක්’ (Friends Only) පෙනෙන සේ ලොක් කර තබන්න. ද්වි-පියවර සත්යාපනය (Two-Step Verification) භාවිත කරන්න. සයිබර් හිරිහැර කිරීම් හෝ ප්රචණ්ඩත්වයට පෙළඹවීම් දක්වා දුරදිග යා හැකි ගිනි සිළුවක් බඳු මාර්ගගත තර්ක විතර්කවලින් වළකින්න.
දේශසීමා හරහා සිදුවන සයිබර් අපරාධ සඳහා රන් රීතිය
යම් පුද්ගලයෙකු විදේශයක සිට ඔබට සයිබර් හිරිහැරයක් කරන්නේ නම්, කිසිදු පියවරක් ගැනීමට පෙර අදාළ පණිවිඩ, හඬ පට (voice notes) හෝ සංවාද මකා නොදමන්න. වහාම චැට් එකෙහි තිර පටිගත කිරීම් (screen recordings) ලබාගෙන, අපරාධකරුගේ පැතිකඩෙහි URL එක සහ දුරකථන අංකය පැහැදිලිව පෙනෙන සේ තිර ඡායාරූප (screenshots) ලබාගෙන චැට් ඉතිහාසය අපනයනය (export) කර සාක්ෂි සුරක්ෂිත කරන්න. මෙය දේශසීමා හරහා වන ගැටලුවක් බැවින්, ඔබගේ වත්මන් අධිකරණ බලප්රදේශයේ මෙන්ම අපරාධකරු පදිංචි රටේ ආයතන වෙතද යාමට ඔබට සිදුවේ.
විදේශගත ශ්රී ලාංකිකයෙකුට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගැනීම
ඕස්ට්රේලියාව, එක්සත් රාජධානිය හෝ දකුණු කොරියාව වැනි රටක වෙසෙන ශ්රී ලාංකිකයෙකු ඔබට අන්තර්ජාලය හරහා හිරිහැර කරන්නේ නම්, වංචා කරන්නේ නම් හෝ තර්ජනය කරන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ ජාතිකත්වය හෝ ඔබ සිටින ස්ථානය කුමක් වුවත් ඔවුන් යටත් වන්නේ වර්තමානයේ පදිංචිව සිටින රටේ නීතිමය බලප්රදේශයට ය. විදේශීය බලධාරීන්ට පැමිණිලි කර ඔවුන්ට එරෙහිව පියවර ගැනීමේ අයිතිය ඔබට ඇත.
ඕස්ට්රේලියාවේ බලධාරීන්ට වාර්තා කිරීම:
eSafety Commissioner: බරපතළ සයිබර් හිරිහැර, වැඩිහිටි සයිබර් අපයෝජන සහ කැමැත්තකින් තොරව හුවමාරු කරන සමීප ඡායාරූප සම්බන්ධයෙන් esafety.gov.au ද්වාරය හරහා සෘජුවම වාර්තා කළ හැක. අන්තර්ගතය ඉවත් කිරීමේ නිවේදන නිකුත් කිරීමට, දඩ නියම කිරීමට සහ ප්රාදේශීය නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතනවලට නඩු යොමු කිරීමට ඔවුන්ට බලය ඇත.
ReportCyber: මාර්ගගත වංචා, අන්තර්ජාල ස්කෑම්, අනන්යතා සොරකම් හෝ බරපතළ සයිබර් ලුහුබැඳීම් සඳහා ඕස්ට්රේලියානු රජයේ ReportCyber මෙවලම හරහා සවිස්තරාත්මක වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කළ හැක.
එක්සත් රාජධානියේ බලධාරීන්ට වාර්තා කිරීම:
Action Fraud: එක්සත් රාජධානියේ ජාතික වංචා සහ සයිබර් අපරාධ වාර්තා කිරීමේ මධ්යස්ථානය මෙයයි. reportfraud.police.uk හරහා ඔවුන්ගේ මාර්ගගත මෙවලම භාවිතයෙන් පැය 24 පුරාම සිදුවීම් වාර්තා කළ හැක.
ජාත්යන්තර සබඳතා: ඔබ එක්සත් රාජධානියෙන් පිටත සිටින වින්දිතයෙකු නම්, ඔවුන්ගේ +44 300 123 2040 ජාත්යන්තර දුරකථන අංකය හරහා විධිමත් පැමිණිල්ලක් කළ හැකි අතර, එය බ්රිතාන්ය පොලිස් විමර්ශනයක් දක්වා යොමු කෙරේ.
දකුණු කොරියාවේ බලධාරීන්ට වාර්තා කිරීම:
ECRM (සයිබර් අපරාධ වාර්තා කිරීමේ පද්ධතිය): කොරියානු ජාතික පොලිස් ඒජන්සියේ ecrm.police.go.kr මාර්ගගත පද්ධතිය හරහා විධිමත් පැමිණිල්ලක් ගොනු කළ හැකිය.
හදිසි සහ දුරකථන වාර්තා කිරීම: තර්ජනයක් ක්ෂණික නම් හෝ හඬ තතුබෑම් (voice phishing) වැනි බරපතළ මූල්ය වංචාවක් නම්, 112 අමතා පොලිසියට දැනුම් දිය හැක. කොරියානු භාෂාව නොදන්නා අයට වාර්තා කිරීම සඳහා උපකාර වන තුන්-පාර්ශ්වීය පරිවර්තන සේවාවක් 112 හරහා ක්රියාත්මක වේ. ශ්රී ලංකාවේ සිට +82-2-112
ශ්රී ලංකාව තුළ ක්ෂණික පැමිණිලි යොමු කිරීම් සහ සහාය
විධිමත් විමර්ශනයක් ආරම්භ කිරීම සඳහා ඔබගේ ප්රාදේශීය නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතන වෙත ද වාර්තා කිරීම අත්යවශ්ය වේ. එම නිසා විදේශීය ආයතන වෙත වාර්තා කරන ගමන්ම මෙය ද කරන්න.
අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ (CID) පරිගණක අපරාධ විමර්ශන අංශයට (CCID) 011-2320141 ඔස්සේ සිදුවීම වාර්තා කරන්න.
තාක්ෂණික මඟපෙන්වීම් සහ බරපතළ ඩිජිටල් හිරිහැර වාර්තා කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකා හදිසි ප්රතිචාර දැක්වීමේ සංසදය (Sri Lanka CERT) cert.gov.lk හරහා හෝ 011-2690335 අමතා සම්බන්ධ කරගන්න.
සමාජ මාධ්ය යනු ඔබට රිසි සේ කැමති දෙයක් බෙදා හැරිය හැකි අවකාශයක් නොවේ. එය ද මාධ්ය අවකාශයක් වන අතර මාධ්ය නීති හා සාමාන්ය නීති සියල්ලම එම අවකාශයට ද අදාළ වේ. එසේම, එය එක රටකට සීමා වන්නේ ද නැත. එබැවින්, සමාජ මාධ්ය පරිශීලක අන්තර්ගත නිර්මාණකරුවකු නම්, මාධ්ය අධ්යාපනය ද අත්යවශ්ය බව අවබෝධ කර ගන්න.
praja.lk